زنجیره فولاد زیر تیغ «قیچی قیمت و هزینه»؛ ۳ سناریو برای صنعت کشور

معاون وزیر صمت و رئیس هیأت عامل ایمیدرو با تأکید بر اینکه زنجیره فولاد کشور با چالش «قیچی قیمت و هزینه» روبه‌روست، برنامه‌ریزی مبتنی بر سناریوهای مدیریتی را برای عبور از شرایط پرابهام کنونی ضروری دانست.

ضرورت برنامه‌ریزی سناریومحور در زنجیره فولاد و سنگ‌آهن

زنجیره سنگ‌آهن و فولاد کشور در مقطع کنونی همزمان با دو ضرورت حیاتی روبه‌رو است؛ از یک سو باید تولید، اشتغال، صادرات و سرمایه‌گذاری موجود حفظ شود و از سوی دیگر باید برای شرایطی برنامه‌ریزی کرد که دامنه عدم قطعیت آن روزبه‌روز افزایش می‌یابد. در چنین فضایی، برنامه‌ریزی صنعت نمی‌تواند صرفاً بر یک پیش‌بینی قطعی بنا شود، بلکه نیازمند تصویر دقیق از وضعیت واقعی زنجیره و آمادگی برای مسیرهای محتمل است.

ابعاد این زنجیره گسترده نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۰۰ میلیون تن سنگ‌آهن استخراج شده و تولید محصولاتی نظیر ۷۳.۷ میلیون تن کنسانتره، ۶۲.۷ میلیون تن گندله و حدود ۳۹ میلیون تن آهن اسفنجی به ثبت رسیده است. همچنین در بخش فولادسازی حدود ۱۲.۴ میلیون تن اسلب و ۷۰۰ هزار تن بیلت و بلوم تولید شده است.

وضعیت صادرات و ارزش افزوده محصولات معدنی

در سال ۱۴۰۴ صادرات زنجیره آهن و فولاد به حدود ۳۹.۴ میلیون تن به ارزش ۷.۴ میلیارد دلار رسید. وزن صادرات نسبت به سال قبل حدود ۳۲ درصد و ارزش آن حدود ۱۸ درصد افزایش داشته، اما ارزش متوسط هر تن صادرات حدود ۱۰.۵ درصد کاهش یافته است که نشان می‌دهد رشد تناژ لزوماً به معنای بهبود کیفیت درآمد ارزی نیست.

پدیده «قیچی قیمت و هزینه» و عدم تعادل زنجیره‌ای

بررسی قیمت‌های بورس کالا از فروردین ۱۴۰۱ تا خرداد ۱۴۰۵ حاکی از رشد ۵۳۵.۶ درصدی نرخ آزاد دلار است، در حالی که قیمت ریالی محصولات زنجیره فولاد بین ۱۶۹ تا ۳۰۷ درصد رشد داشته است. تعدیل این قیمت‌ها با دلار آزاد نشان‌دهنده افت قابل‌توجه قیمت دلاری محصولات از جمله کاهش ۵۷.۷ درصدی کنسانتره و گندله، و افت حدود ۳۸ درصدی میلگرد است.

افزایش ریالی قیمت فروش الزاماً به معنای تقویت اقتصادی بنگاه نیست و در بخش قابل‌توجهی از زنجیره، ارزش واقعی محصول کاهش یافته است.

تحلیل صورت‌های مالی شرکت‌های بزرگ بورسی نیز نشان می‌دهد که از سال ۱۴۰۱ تا پایان ۱۴۰۴، هزینه انرژی حدود ۲۵۶.۳ درصد و دستمزد مستقیم حدود ۲۳۹.۶ درصد افزایش یافته، در حالی که متوسط قیمت محصولات آهنی تنها حدود ۱۲۷ درصد رشد داشته است.

پیشنهاد سه سناریو برای مدیریت صنعت در شرایط پرابهام

برای مواجهه با شرایط متغیر پیش‌رو، سه سناریوی مدیریتی مشخص پیشنهاد شده است:

• سناریوی نخست: حرکت به سمت ثبات و عادی شدن تدریجی شرایط با اولویت بازگشت کامل ظرفیت‌ها و تقویت بازارهای صادراتی.
• سناریوی دوم: تداوم فضای نامطمئن همراه با اختلالات مقطعی با تمرکز بر حفظ نقدینگی، سرمایه در گردش و انعطاف در ترکیب فروش.
• سناریوی سوم: بروز مجدد شوک‌های شدیدتر و لزوم تعیین دقیق حداقل تولید راهبردی و گلوگاه‌های حیاتی از پیش.