صنعت فولاد دیگر نمی‌تواند روی انرژی ارزان حساب کند؛ انرژی ارزان رانت است

وضعیت انرژی در صنعت فولاد کشور به مرز بحران و حتی فاجعه رسیده است؛ جایی که کارشناسان معتقدند انرژی ارزان دیگر مزیت نیست، بلکه رانتی است که صنایع را به سمت مصرف‌گرایی و عدم به‌روزرسانی فناوری سوق داده است.

بحران انرژی و افول تولید صنعتی

در همایش «صنعت فولاد و سنگ‌آهن در دوران تحول»، کارشناسان و استادان دانشگاه نسبت به تبعات جبران‌ناپذیر کمبود انرژی هشدار دادند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که صنایع مختلف با افت ۱۰ تا ۱۵ درصدی تولید مواجه شده‌اند؛ کاهشی که در کنار هزینه‌های ثابت، می‌تواند بقای واحدهای صنعتی را به خطر اندازد و آن‌ها را به سمت افول سوق دهد.

«وضعیت انرژی در صنعت را کمتر از بحران نمی‌دانم، بلکه معتقدم این وضعیت به سمت فاجعه در حال حرکت است.»

انرژی ارزان؛ مزیت یا رانت؟

سال‌های متمادی، اتکا به سنگ‌آهن فراوان، گاز ارزان و برق یارانه‌ای موجب بی‌توجهی به پیشرفت فناوری در صنایع کشور شده است. صاحب‌نظران حوزه انرژی بر این باورند که تکرار عبارت «مزیت» برای انرژی ارزان، تعبیری نادرست بوده و در واقع نوعی رانت است که ساختار انتخابی فناوری را در بخش صنعت دچار انحراف کرده است.

قیمت اسمی در برابر قیمت اقتصادی انرژی

یکی از مفاهیم کلیدی مطرح‌شده در این همایش، تمایز میان قیمت اسمی، قیمت واقعی و قیمت اقتصادی انرژی بود:

• قیمت اسمی: بهای مصوب هر مترمکعب گاز یا کیلووات ساعت برق.
• قیمت واقعی: ارزش واقعی مبادلاتی حامل‌های انرژی.
• قیمت اقتصادی: حاصل‌جمع قیمت واقعی انرژی و هزینه سنگین عدم دسترسی به آن در زمان بحران.

مشکل اصلی صنعت امروز، تنها قیمت اسمی انرژی نیست؛ بلکه خسارت‌های ناشی از قطعی برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان است که حتی انرژی ارزان را به عاملی ناکارآمد تبدیل می‌کند.

روند افزایشی شدت مصرف انرژی در ایران

بر اساس آمارهای انجمن جهانی فولاد، شدت مصرف انرژی برای تولید یک تن فولاد خام در سطح جهان از سال ۱۹۶۰ تا سال ۲۰۲۴ حدود ۵۸ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که بررسی‌های تطبیقی نشان می‌دهد ایران در میان ۱۹۲ کشور جهان، جزو معدود کشورهایی است که روند شدت مصرف انرژی در آن نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه صعودی بوده است.

لزوم تغییر پارادایم و مدیریت حرفه‌ای

کارشناسان تأکید می‌کنند که صنعت فولاد دیگر نمی‌تواند روی تأمین پایدار انرژی دولتی حساب کند. راهکار عبور از این چالش، حرکت به سمت خودتأمینی انرژی، بازطراحی نظام مدیریتی مبتنی بر خلق ارزش در فضای رقابتی و پایان دادن به مناسبات مبتنی بر رانت است تا منافع ملی در بلندمدت تضمین شود.