لبنیات؛ بازاری که قیمت‌ها قانون را راحت دور می‌زنند

بازار لبنیات در حالی با جهش‌های پی‌درپی قیمت مواجه است که تنها اقلام معدودی دارای نرخ مصوب هستند و صنایع مختلف با ترفندهایی چون تغییر درصد چربی و افزودن ویتامین، قوانین را دور می‌زنند.

چالش‌های قیمت‌گذاری و نرخ‌های مصوب جدید

بررسی وضعیت بازار لبنیات نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از محصولات پرمصرف مشمول قیمت‌گذاری مستقیم نبوده و حتی نامی از آن‌ها در سامانه ۱۲۴ سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان دیده نمی‌شود. کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار در خرداد ماه ۱۴۰۵ قیمت چهار قلم کالای لبنی را ابلاغ کرد، اما با گذشت کمتر از دو ماه، در اول مرداد ماه نیز نرخ سه محصول کلیدی با توجیه تغییر درصد چربی به ۲.۵ درصد مجدداً افزایش یافت.

افت شدید سرانه مصرف و ترفندهای صنایع

افزایش مستمر قیمت‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که سبد خرید خانوارها با محدودیت جدی مواجه است. آمارهای سازمان جهانی خواربار و کشاورزی (FAO) حاکی از آن است که سرانه مصرف شیر در ایران حدود ۶۶.۱۲ کیلوگرم در سال است؛ رقمی که فاصله معناداری با میانگین جهانی و سرانه ۳۰۰ کیلوگرمی برخی کشورهای اروپایی دارد.

صنایع لبنی سال‌هاست که با تغییر مشخصات ظاهری و کیفی محصولات، از جمله تولید محصولات با ماندگاری بالا (ESL)، افزودن ویتامین D یا تغییر میزان چربی، تلاش می‌کنند کالاها را با قیمت‌های بالاتری روانه بازار کنند و از ضوابط قیمت‌گذاری مصوب فاصله بگیرند.

اقدامات نظارتی و موانع پیش‌رو

در پی نوسانات شدید قیمتی، دستگاه قضایی و سازمان تعزیرات حکومتی به موضوع ورود کرده‌اند. رئیس کل دادگستری استان تهران در دستورالعملی بر لزوم نظارت دقیق بر چرخه تأمین تا عرضه و برخورد با تخلفاتی نظیر گران‌فروشی و کم‌فروشی تأکید کرد. از سوی دیگر، رئیس سازمان تعزیرات حکومتی با اشاره به کمبود شدید نیروی بازرسی در اصناف تهران، از راه‌اندازی «قرارگاه فرماندهی و نظارت و بازرسی بر بازار» با حضور نمایندگان ۱۶ دستگاه اجرایی خبر داد تا بر روند قیمت‌ها نظارت مستمر داشته باشند.