تحلیل فارن پالیسی: آغاز دوره جدید تنگه‌ها با هرمز ایران؛ گلوگاه‌هایی که اقتصاد دنیا را تهدید می‌کنند

تحلیل‌های تازه منتشرشده پیرامون تحولات ژئوپلیتیک جهانی نشان می‌دهد که درگیری‌های اخیر و اقدامات ایالات متحده در قبال ایران، پیامدهای گسترده‌ای بر امنیت آبراه‌های بین‌المللی و به‌ویژه تنگه هرمز برجای گذاشته است؛ وضعیتی که زنگ خطری جدی برای اقتصاد جهانی به شمار می‌رود.

بسته شدن تنگه هرمز و چالش‌های تجارت دریایی

بر اساس بررسی‌های کارشناسی، حدود ۹۰ درصد کالاهای تجاری جهان از طریق دریا جابه‌جا می‌شوند. اختلال در گلوگاه‌های حیاتی دریایی پدیده تازه‌ای نیست، اما پیامدهای فاجعه‌بار اقتصادی آن همواره برای نظام بین‌الملل چالش‌برانگیز بوده است. رویکردهای نظامی اخیر، ساختار سنتی تضمین امنیت آبراه‌ها را که دهه‌ها توسط قدرت‌های بزرگ حفظ می‌شد، با بحران روبه‌رو کرده است.

درس‌های تاریخ از کنترل گلوگاه‌های آبی

تاریخ روابط بین‌الملل مملو از نمونه‌هایی است که چگونه تسلط بر جغرافیا و آبراه‌های حیاتی، یک بازیگر را به مهره‌ای تأثیرگذار تبدیل می‌کند:

• تنگه‌های ترکیه (داردانل و بسفر): مسیر اتصال مدیترانه به دریای سیاه که کنترل آن همواره کانون جنگ‌های مکرر قدرت‌های بزرگ از جمله روسیه و امپراتوری عثمانی بوده است.
• تنگه اورسوند: آبراه اتصال‌دهنده دریای بالتیک به دریای شمال که کنترل آن در قرون گذشته توسط دانمارک با دریافت عوارض سنگین از کشتی‌های تجاری همراه بود.

آسیب‌پذیری اقتصاد جهانی در عصر پسا-هژمونی

کارشناسان معتقدند که افول نظم سنتی مبتنی بر تضمین امنیت آبراه‌ها توسط قدرت‌های بزرگ، جای خود را به جهانی فاقد رهبر واحد و سرشار از منازعات داده است. در چنین فضایی، هر بازیگری که در مجاورت یک مسیر حیاتی کشتیرانی قرار دارد، ناگزیر به استفاده از موقعیت ژئوپلیتیک خود برای اعمال فشار بر معادلات جهانی متمایل می‌شود.

«آنچه تاریخ را تعیین می‌کند، جغرافیای زمین و آب است؛ و انسان‌هایی که بر روی آن زندگی می‌کنند.»