فولاد در محاصره جنگ؛ چین چگونه سوپاپ اطمینان بازار جهانی شد؟

جنگ در خاورمیانه، بازار فولاد را از یک تعادل شکننده عرضه و تقاضا به فضایی پرمخاطره تبدیل کرده است که در آن زنجیره تولید، انرژی، حمل‌ونقل و مؤلفه‌های ژئوپلیتیک به‌طور هم‌زمان تحت فشار قرار گرفته‌اند.

جایگاه ایران در نقشه جهانی فولاد

بر اساس آمارهای انجمن جهانی فولاد، ایران در سال ۲۰۲۵ با تولید ۳۱.۸ میلیون تن فولاد خام و ثبت رشدی معادل ۱.۴ درصد، جایگاه دهمین فولادساز بزرگ جهان را به خود اختصاص داده بود و در کنار ترکیه به‌عنوان یکی از ارکان اصلی تولید در منطقه شناخته می‌شد.

با این حال، تحولات نظامی ساختار این صنعت را هدف قرار داد. آسیب‌های وارده به مجتمع‌های بزرگ صنعتی کشور، از جمله فولاد مبارکه در اصفهان و فولاد خوزستان در اهواز، دو بخش کلیدی بازار یعنی تأمین محصولات تخت داخلی و صادرات محصولات نیمه‌نهایی نظیر بیلت و اسلب را با چالش جدی مواجه ساخت.

ابعاد خسارت و خروج ظرفیت‌ها

ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که حدود ۱۰ میلیون تن از ظرفیت سالانه تولید فولاد کشور، معادل ۲۵ تا ۳۰ درصد از کل ظرفیت ملی، موقتاً از مدار خارج شده است. در این میان، بازیابی کامل عملیات در برخی مجموعه‌ها نیازمند زمان‌بندی طولانی‌مدتی است که این امر چشم‌انداز بازگشت سریع عرضه به سطح پیش از درگیری‌ها را محدود می‌کند.

• توقف موقت صادرات: سیاست‌گذار در پی این اختلالات، صادرات محصولات تخت و اسلب را برای مدیریت بازار داخلی متوقف کرد.
• تعلیق قیمت‌های مرجع: نهادهای ارزیابی قیمت به دلیل محدودیت دسترسی به داده‌های معاملاتی، انتشار نرخ‌های صادراتی ایران را متوقف ساختند.

شوک دوم؛ نااطمینانی در تنگه هرمز

علاوه بر آسیب‌های فیزیکی، اختلال در مسیرهای استراتژیک دریایی به ویژه تنگه هرمز، ریسک‌های تازه‌ای را به زنجیره تأمین تحمیل کرده است. تداوم ابهام در کشتیرانی منطقه و صعود قیمت نفت خام به بالای ۸۴ دلار، به افزایش بهای انرژی، سوخت و هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل انجامیده است.

صنعت فولاد به‌شدت انرژی‌بر است و جهف قیمت حامل‌های انرژی و هزینه‌های جابه‌جایی، کف قیمت تمام‌شده تولید را در سطح منطقه بالا نگه داشته است.

نقش چین و شرایط بازار جهانی

در مقیاس جهانی، بازار با نیروی متضاد مازاد ساختاری ظرفیت و فشارهای هزینه‌ای ناشی از جنگ مواجه است. سازمان همکاری اقتصادی و توسعه پیش‌بینی کرده است که مازاد ظرفیت جهانی فولاد تا سال ۲۰۲۸ به اعداد قابل‌توجهی برسد. در این میان، چین با هدایت مازاد تولید خود به بازارهای صادراتی، نقش سوپاپ اطمینان را ایفا کرده و از شکل‌گیری یک کمبود فراگیر جهانی جلوگیری نموده است.