کاهش ۲ تا ۲.۵ متری تراز آب خزر؛ چالش بزرگ زیست‌محیطی منطقه

کاهش دو تا دو و نیم متری تراز آب دریای خزر طی سال‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی منطقه تبدیل شده و ضرورت همکاری‌های منطقه‌ای میان کشورهای ساحلی را دوچندان کرده است.

بحران کاهش تراز آب و چالش‌های زیست‌محیطی خزر

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در همایش گرامیداشت روز ملی دریای خزر با اشاره به افت شدید سطح آب این پهنه آبی طی یک دهه گذشته تصریح کرد که تغییر اقلیم، افزایش نرخ تبخیر و کاهش آورد رودخانه‌ها از عوامل اصلی این روند نگران‌کننده به شمار می‌روند. تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر اکوسیستم، فعالیت بنادر و معیشت جوامع محلی و ساحلی به همراه داشته باشد.

کنوانسیون تهران؛ میراثی مشترک برای کشورهای ساحلی

با یادآوری بیستمین سالگرد اجرایی شدن کنوانسیون منطقه‌ای حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر موسوم به کنوانسیون تهران، بر این نکته تأکید شد که خزر پیش از آنکه مرزهای جغرافیایی را تعریف کند، میراث مشترک پنج کشور ساحلی محسوب می‌شود. حفاظت از این اکوسیستم ارزشمند مسئولیتی بین‌نسلی است که نیازمند تقویت همگرایی و بازخوانی تعهدات مشترک است.

اقدامات اجرایی و صیانت از گونه‌های شاخص

در حوزه اقدامات میدانی، تلاش‌های گسترده‌ای برای صیانت از تنوع زیستی و گونه‌های شاخص خزر در دستور کار قرار گرفته است:

• تدوین برنامه اقدام ملی و تأسیس مراکز امداد و تیمار برای فک خزری
• تمرکز بر حفاظت از آزادماهیان خزری و ماهیان خاویاری از طریق تأمین حقآبه رودخانه‌ها
• ایجاد بانک داده تنوع زیستی با ثبت بیش از ۲۳۰۰ گونه
• پیگیری طرح‌های جامع احیای تالاب‌های ساحلی از جمله میانکاله، خلیج گرگان و تالاب انزلی

همکاری‌های منطقه‌ای و چشم‌انداز آینده

تصویب پروتکل ارزیابی اثرات زیست‌محیطی فرامرزی در مجلس شورای اسلامی گامی مؤثر در راستای تقویت تعهدات بین‌المللی ایران بوده است. همچنین برنامه‌ریزی برای مقابله با آلودگی‌های ناشی از پساب‌ها، مدیریت پسماند و اجرای برنامه اقدام مشترک پیرامون نوسانات سطح آب از سال ۲۰۲۶ میلادی در دستور کار قرار دارد تا پایداری بلندمدت این پهنه آبی تضمین گردد.