دریای خزر کوچک‌تر می‌شود؛ ۶۳۰ کیلومترمکعب آب طی سه دهه از دست رفت

رئیس سازمان هواشناسی کشور با هشدار نسبت به تداوم افت چشمگیر تراز آب دریای خزر، اعلام کرد که بر اساس مطالعات جدید، از سال ۱۹۹۶ تاکنون نزدیک به ۲۴ هزار کیلومترمربع معادل ۵.۵ درصد از سطح این پهنه آبی از دست رفته و حجم آب آن نیز حدود ۶۳۰ کیلومترمکعب کاهش یافته است.

وضعیت اقلیمی و روند گرمایش خزر

بررسی داده‌های علمی نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی، کاهش بارش‌ها و افزایش تبخیر و تعرق، فشار مضاعفی بر بزرگ‌ترین پهنه آبی جهان وارد کرده است. روند گرمایش منطقه خزر به ویژه در فصل‌های گرم سال با تشدید تبخیر همراه بوده و تنش آبی در این حوضه را افزایش داده است.

«تغییرات دریای خزر تنها تابع شرایط خود دریا نیست و تحت تأثیر شرایط اقلیمی حوضه آبریز وسیعی در شمال ایران و قفقاز قرار دارد.»

افت مداوم تراز آب و کاهش ورودی رودخانه‌ها

از اواسط دهه ۱۹۹۰ میلادی، تراز آب دریای خزر وارد یک روند نزولی ممتد شده است؛ به گونه‌ای که میانگین تراز آب در سال ۲۰۲۳ به حدود ۲۸.۹۹ متر زیر سطح متوسط دریاها رسید. شواهد میدانی و ماهواره‌ای حاکی از تداوم این روند کاهشی است.

عوامل اصلی مؤثر بر این وضعیت شامل موارد زیر است:

• تغییرات اقلیمی و کاهش بارش: ثبت روند نزولی معنادار در میانگین بارش‌های سالانه حوزه خزر
• افزایش تبخیر: بالا رفتن دمای هوا و آب و افزایش ظرفیت نگهداری بخار آب در جو
• کاهش آورد رودخانه‌ها: افت ورود آب رودخانه کلیدی ولگا و کاهش متوسط آورد رودخانه‌ای به حدود ۲۳۲ کیلومترمکعب در سال ۲۰۲۴

پیامدها و ضرورت مدیریت یکپارچه

افت تراز آب خزر پیامدهای گسترده‌ای به دنبال دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به عقب‌نشینی خط ساحلی، کاهش مساحت تالاب‌ها، افزایش شوری آب در برخی مناطق و ایجاد مخاطرات جدی برای کشتیرانی، شیلات، بنادر و تأسیسات ساحلی اشاره کرد.

کارشناسان بر این باورند که برای مقابله با چالش‌های پیش‌رو، ایجاد یک سامانه مشترک منطقه‌ای جهت پایش مستمر هواشناسی، هیدرولوژی و اقیانوس‌شناسی خزر و همچنین تقویت همکاری‌های بین‌المللی میان کشورهای حاشیه این دریا امری حیاتی و اجتناب‌ناپذیر است.