جنگ‌ها چگونه جیب مردم را خالی می‌کنند؟ | سه مسیر تأمین مخارج دولت‌ها در بحرانِ جنگ

دولت‌ها در زمان جنگ با مخارج بسیار زیادی روبه‌رو می‌شوند و مجبورند یکی از سه راه مالیات مستقیم، بدهی عمومی یا چاپ پول را انتخاب کنند که هر یک پیامدهای سنگینی بر معیشت مردم برجای می‌گذارد.

اقتصاد سیاسی جنگ و تامین مالی بحران‌ها

هیچ جنگی با شلیک نخستین گلوله آغاز نمی‌شود، بلکه جنگ‌ها زمانی کلید می‌خورند که دولت‌ها دست در جیب شهروندان خود می‌کنند تا هزینه خرید تسلیحات نظامی را تأمین کنند. واقعیت تلخ اقتصاد سیاسی این است که پشت هر شیپور جنگ، یک چاپخانه پول و یک اداره عریض و طویل مالیاتی ایستاده است.

بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که بریتانیا در جنگ‌های ناپلئونی مالیات بر درآمد را تحمیل کرد، ایالات‌متحده در جنگ‌های داخلی اسکناس بدون پشتوانه چاپ کرد و ژاپن در جنگ جهانی دوم تمام پس‌اندازهای ملی را به نفع ارتش ضبط کرد.

سه مسیر اصلی تأمین مخارج دولت‌ها در بحران

پژوهش‌های اقتصاددانان نشان می‌دهد که دولت‌ها در زمان بحران‌های نظامی ناچار به انتخاب میان سه روش اصلی هستند:

• مالیات مستقیم: ابزاری شفاف برای انتقال منابع، اما ناکافی در برابر حجم عظیم هزینه‌های جنگی.
• بدهی عمومی: استقراض از مردم یا نهادها از طریق انتشار اوراق قرضه که اگر مدیریت نشود به بحران می‌انجامد.
• چاپ پول (تامین مالی تورمی): آخرین راهکار دولت‌ها که با کاهش ارزش پول ملی، به عنوان مالیات پنهان عمل می‌کند.

تجربیات تاریخی؛ از فدرال‌رزرو تا بریتانیا و فرانسه

بانک مرکزی آمریکا در جریان جنگ جهانی اول قوانین خود را به گونه‌ای تغییر داد تا ترازنامه آن به پناهگاهی برای بلعیدن بدهی‌های جنگی تبدیل شود؛ اقدامی که تورم آمریکا را به شدت افزایش داد. در سوی دیگر، بریتانیا بیش از ۸۰ درصد بدهی کلان خود را از داخل کشور تامین کرد که این امر ساختار طبقاتی و اقتصادی این کشور را دگرگون ساخت.

همچنین در جریان جنگ جهانی دوم، آلمان نازی علاوه بر مالیات و بدهی داخلی، بخش عمده‌ای از هزینه‌های خود را از طریق استعمار و انتقال منابع کشورهای اشغال‌شده به‌ویژه فرانسه تامین کرد که اقتصاد این کشور را برای دهه‌ها تحت تاثیر قرار داد.