پشت‌پرده یک آمار فریبنده؛ سراب سدهای پرآب و واقعیت بحران آب

رشد چشمگیر ورودی آب سدها در نگاه نخست نویدبخش پایان بحران خشکسالی است، اما بررسی کارشناسان از شکل‌گیری یک سراب و توهم فراوانی حکایت دارد.

واقعیت تلخ پشت آمارهای رسمی

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، آمارها از افزایش ۷۲ درصدی ورودی آب سدها حکایت دارند که تصویری امیدوارکننده به جامعه مخابره می‌کند. با این وجود، کارشناسان تأکید می‌کنند که این روند مقطعی به هیچ وجه به معنای رفع بحران خشکسالی و جبران کمبودهای ساختاری منابع آبی کشور نیست.

تراز منفی سفره‌های آب زیرزمینی و تداوم تنش آبی در دست‌کم ۱۴ استان کشور نشان می‌دهد که وضعیت منابع آبی همچنان شکننده و بحرانی است. به عنوان نمونه، پایتخت همچنان با چالش جدی روبراست و آمارها از کاهش ۳۶ درصدی میزان بارش‌ها در شهر تهران حکایت دارند.

آدرس غلط در مدیریت مصرف

مقصر دانستن صرفِ شهروندان و مصرف خانگی در بحران آب، رویکردی نادرست است که ریشه‌های اصلی مشکل را پنهان می‌کند.

بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد که بین ۲۵ تا ۳۰ درصد از آب شبکه‌های توزیع کشور بدون درآمد است. سهم قابل توجهی از این مقدار، یعنی حدود ۱۵ درصد، مستقیماً به هدررفت فیزیکی و نشتی از لوله‌های فرسوده شبکه مربوط می‌شود؛ مشکلی که به ویژه در بافت‌های قدیمی شهری ابعاد بزرگتری به خود می‌گیرد.

ریشه‌یابی و راهکارها

بحران آب در ایران معلول عوامل ساختاری از جمله سال‌ها توسعه ناکارآمد، شیوه‌های غیراصولی کشاورزی و تأخیر در نوسازی زیرساخت‌های حیاتی است. جدول زیر وضعیت شاخص‌های کلیدی منابع آب را نشان می‌دهد:

اگرچه اصلاح الگوی مصرف توسط شهروندان امری اجتناب‌ناپذیر است، اما بدون سرمایه‌گذاری کلان دولت جهت کاهش هدررفت و استقرار سیستم‌های مدیریت هوشمند، بارش‌های مقطعی نخواهند توانست شکاف عمیق مدیریت منابع آب را پر کنند.