تشدید ناترازی بنزین با قاچاق روزانه سوخت و تردد خودروهای پرمصرف

بحران ناترازی و قاچاق سوخت در کشور

ناترازی سوخت به یکی از چالش‌های جدی اقتصاد انرژی تبدیل شده است؛ چالشی که در آن ابعاد پنهان و آشکار قاچاق فرآورده‌های نفتی و استفاده گسترده از خودروهای پرمصرف، زنجیره تأمین انرژی را با خطرات جدی مواجه ساخته است.

آمار تولید و مصرف روزانه بنزین

بررسی‌ها نشان می‌دهد که میزان مصرف روزانه بنزین در سطح کشور به حدود ۱۳۷ میلیون لیتر رسیده است. پیش‌بینی می‌شود با اوج‌گیری سفرهای تابستانی در شهریورماه، این رقم حتی از مرز ۱۴۲ میلیون لیتر نیز فراتر رود. در مقابل، ظرفیت تولید روزانه بنزین در پالایشگاه‌های کشور در حدود ۱۳۰ میلیون لیتر تثبیت شده که این شکاف عمیق، ضرورت مدیریت بهینه مصرف را دوچندان می‌کند.

ابعاد گسترده قاچاق فرآورده‌های نفتی

بخش قابل توجهی از ناترازی موجود، مستقیماً ناشی از خروج غیرقانونی فرآورده‌ها از چرخه مصرف داخلی است. بررسی‌های کارشناسی و آمارهای ارائه‌شده حاکی از آن است که تنها در استان سیستان و بلوچستان، روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر بنزین و گازوئیل به صورت قاچاق جابجا می‌شود. استان‌های کرمان و هرمزگان نیز از کانون‌های اصلی این پدیده به‌شمار می‌روند؛ به طوری که سرانه مصرف در هرمزگان به دلیل تحرکات قاچاق، حدود دو برابر میانگین کشوری گزارش شده است.

قاچاق سوخت از روش‌های متنوعی صورت می‌گیرد و حتی در مواردی فرآورده‌های تولیدی پالایشگاه‌های خصوصی نیز به جای توزیع در بازارهای داخلی، به طور سازمان‌یافته راهی مرزها می‌شوند.

راهکارهای کنترلی و سیاست‌های قیمتی دولت

دولت و نهادهای قانون‌گذار برای مهار این بحران، راهبردهای مختلفی را ارزیابی کرده‌اند. اعمال نرخ سوم بنزین در گذشته توانست سهم کوچکی در کاهش تقاضا داشته باشد و حجم ناترازی را به میزان ۲ تا ۳ میلیون لیتر کاهش دهد. با این حال، تصمیم‌گیرندگان کلان با در نظر گرفتن پیامدهای معیشتی و فشارهای اقتصادی بر اقشار مختلف، افزایش بیشتر قیمت بنزین را در شرایط فعلی متوقف کرده‌اند.

در همین راستا، طرح‌های عملیاتی دیگری نیز به صورت آزمایشی در دستور کار قرار گرفته است. از جمله این اقدامات می‌توان به اجرای طرح کدینگ کارت‌های سوخت در استان کرمان اشاره کرد که استفاده از سهمیه‌ها را به خودروهای بومی محدود کرده و مانع از انتقال غیرقانونی کارت‌ها از سایر مناطق می‌شود.

ضرورت نوسازی ناوگان خودرویی و مدیریت تقاضا

کارشناسان حوزه انرژی بر این باورند که مهار پایدار ناترازی سوخت، فراتر از ابزارهای سلبی نیازمند اصلاح ساختاری در حوزه صنعت خودرو است. حضور خودروهای پرمصرف با راندمان پایین در ناوگان حمل‌ونقل، بار سنگینی را بر دوش منابع ملی گذاشته است. توسعه تولید و واردات خودروهای کم‌مصرف و هیبریدی، در کنار ارتقای استانداردهای مصرف سوخت، از راهبردهای اساسی برای عبور از بحران انرژی به شمار می‌رود.