پیشنهاد علی‌اف برای اتصال برقی نخجوان از خاک ارمنستان و واکنش‌های محتاطانه ایروان

طرح پیشنهادی رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان مبنی بر احداث خط انتقال برق از خاک ارمنستان با هدف اتصال جمهوری خودمختار نخجوان به سرزمین اصلی، واکنش‌ها و مباحثات گسترده‌ای را در محافل سیاسی و رسانه‌ای ایروان رقم زده است.

ابعاد پیشنهاد باکو و چشم‌انداز پیوندهای انرژی منطقه‌ای

بر اساس طرح ارائه‌شده از سوی جمهوری آذربایجان، ایجاد یک خط انتقال نیرو از مسیر ارمنستان می‌تواند علاوه بر اتصال سرزمینی شبکه برق باکو به نخجوان و ترکیه، ارمنستان را نیز به شبکه گسترده‌تر انرژی متصل سازد. بر پایه ادعای مقامات باکو، شبکه سراسری برق این کشور در حال حاضر با سامانه‌های انتقال نیرو در ایران، روسیه، گرجستان و ترکیه یکپارچه است و بهره‌برداری از این خط جدید، سطح تاب‌آوری شبکه برق ارمنستان را در مواجهه با حوادث غیرمترقبه ارتقا خواهد داد.

زیرساخت‌های مورد نیاز برای پیاده‌سازی این طرح در خاک ارمنستان می‌تواند ظرف مدت شش ماه احداث شود. این پروژه بخشی از طرح کلان اتصال منطقه‌ای موسوم به «مسیر صلح و رفاه بین‌المللی» محسوب می‌شود که از سوی ایالات متحده نیز مورد توجه قرار گرفته و علاوه بر خطوط انتقال نیرو و فیبر نوری، شامل توسعه مسیرهای جاده‌ای، ریلی و خطوط انتقال نفت و گاز خواهد بود.

موضع رسمی دولت ارمنستان

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در مواجهه با این طرح چشم‌انداز همکاری‌های انرژی منطقه‌ای را با توجه به افزایش تقاضای جهانی ناشی از توسعه هوش مصنوعی محتمل دانسته است. به گفته وی، ارمنستان در مسیر تحقق راهبرد کلان خود برای دستیابی به استقلال انرژی بر پایه انرژی‌های تجدیدپذیر خورشیدی و سامانه‌های ذخیره‌سازی گام برمی‌دارد، اما این هدف مانعی برای مشارکت در تجارت منطقه‌ای برق ایجاد نمی‌کند.

تنوع‌بخشی به مبادی تأمین انرژی اعم از گاز، نفت و برق از ضرورت‌های راهبردی است، هرچند این موضوع پیوندی با تداوم فعالیت نیروگاه هسته‌ای کشور تا افق سال ۲۰۳۶ و جایگزینی آن نخواهد داشت.

نگرانی‌ها و هشدارهای جناح‌های نزدیک به مسکو

در مقابل موضع محتاطانه دولت، جریان‌های سیاسی و تحلیلگران نزدیک به روسیه در ارمنستان نسبت به پیامدهای اجرای این طرح ابراز تردید کرده‌اند. عمده نگرانی‌های مطرح‌شده حول محورهای زیر شکل گرفته است:

• شکنندگی امنیت انرژی: واگذاری بخشی از کنترل شاهراه‌های تأمین و ترانزیت انرژی به جمهوری آذربایجان ممکن است در بلندمدت ابزار فشاری علیه حاکمیت ملی ارمنستان ایجاد کند.
• پیش‌دستی در تعهدات رسمی: تلاش برای اجرای طرح‌های زیرساختی پیش از امضای نهایی پیمان جامع صلح میان دو کشور، باکو را از تعهدات الزام‌آور معاف می‌سازد.
• تأثیر بر مزیت‌های واردات گاز از روسیه: کارشناسان انرژی هشدار داده‌اند که دگرگونی در ترتیبات فعلی ممکن است دسترسی ارمنستان به گاز یارانه‌ای و با قیمت ترجیحی از مبدأ روسیه را با مخاطره مواجه کند.