ابهام در نقدشوندگی طرح «خانه‌ریز»؛ نسخه سانتی‌متری گره بحران ۶ میلیونی مسکن را باز نمی‌کند

طرح موسوم به «خانه‌ریز» که با هدف فروش خرد و سانتی‌متری مسکن توسط شهرداری تهران کلید خورده، با انتقاد کارشناسان حوزه ساخت‌وساز مواجه شده و کارآمدی آن در حل بحران مسکن زیر سؤال رفته است.

ابعاد بحران مسکن و ناکارآمدی راهکارهای مقطعی

بر اساس برآوردهای وزارت راه و شهرسازی، کشور در حال حاضر با کسری حدود ۶ میلیون واحد مسکونی تا رسیدن به نقطه سربه‌سر مواجه است. هرچند در اواسط دهه ۹۰ برآورد طرح جامع مسکن حاکی از کسری ۱۰ میلیون واحدی بود، اما این شکاف عظیم با اجرای طرح‌های خرد و محدود پر نخواهد شد.

تجربه‌های پیشین نظیر فروش متری مسکن در بورس نشان داده است که تملک یک یا دو مترمربع نمی‌تواند پاسخگوی نیاز متقاضیان واقعی مسکن باشد. فروش بخش‌های بسیار خرد یا سانتی‌متری، توانایی تبدیل شدن به سرپناه واقعی برای خانوارها را ندارد.

چالش نقدشوندگی و ابهامات اجرایی «خانه‌ریز»

یکی از مهم‌ترین ابهامات مطرح پیرامون این طرح، مسئله نقدشوندگی سرمایه و شفافیت مالی آن است:

• ابهام در تحویل و ساخت: مشخص نبودن پیمانکاران اجرایی، قیمت تمام‌شده نهایی و موعد دقیق تحویل واحدها
• ریسک نقدشوندگی: مقایسه سرمایه‌گذاری متری (حدود ۱۶۰ میلیون تومان) با بازارهایی مانند طلا که نقدشوندگی بالاتری دارند
• سابقه تعهدات اجرایی نشده: عدم تحقق وعده‌های ساخت سالانه ۱۸۰ هزار واحد مسکونی در قالب تفاهم‌نامه‌های پیشین

طرح‌هایی مانند خانه‌ریز شاید به جذب نقدینگی یا ساخت محدود کمک کند، اما خرید یک‌صدمِ سانتی‌متر از یک ملک ارتباطی با خانه‌دار شدن واقعی مردم ندارد و نقدشوندگی دارایی در آن در هاله‌ای از ابهام است.

مشخصات نخستین پروژه طرح خانه‌ریز

پروژه افتتاحیه این طرح توسط سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های شهرداری تهران به مرحله اجرا درآمده است:

راهکار برون‌رفت از بحران

کارشناسان معتقدند به جای استفاده از عناوین مقطعی، نهادهای دولتی و عمومی باید با عرضه زمین با قیمت مناسب و همکاری نزدیک با انبوه‌سازان حرفه‌ای بخش خصوصی، زمینه ساخت واحدهای مسکونی کامل را فراهم سازند تا متقاضیان بتوانند از طریق تسهیلات اقساطی بلندمدت یا اجاره‌داری حرفه‌ای به مسکن مناسب دست یابند.