سقوط هزینه‌های پرتاب مداری با فناوری موشک‌های بازیافتی و بن‌بست فضایی اروپا

تحول بنیادین در سهم جهانی محموله‌های مداری

بررسی داده‌های مربوط به بیش از ۶,۷۰۰ پرتاب فضایی میان سال‌های ۱۹۶۰ تا ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که به‌کارگیری پرتابگرهای با قابلیت استفاده مجدد، موازنه قدرت فضایی را به‌طور کامل تغییر داده است. از دهه ۱۹۹۰ تا اوایل دهه ۲۰۰۰، ایالات متحده و شوروی پیشین رقابتی شانه به شانه داشتند و پس از سانحه شاتل کلمبیا در سال ۲۰۰۳، روسیه برای مدتی پیشتاز ارسال محموله به مدار شد.

با این حال، با افزایش پرتاب‌های فالکون ۹ در دهه ۲۰۲۰، ایالات متحده جهش بی‌سابقه‌ای را تجربه کرد؛ به‌طوری‌که اکنون مجموع محموله‌های مداری آمریکا از سال ۱۹۹۰ تاکنون به بیش از دو برابر کل محموله‌های پرتاب‌شده توسط روسیه رسیده است.

سهم آمریکا از کل وزن محموله‌های پرتاب‌شده سالانه به مدار زمین که میان سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۲ به کمتر از ۲۰ درصد سقوط کرده بود، با یک جهش خیره‌کننده در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۸۲ درصد رسید. در حال حاضر بیش از سه‌چهارم جرم ارسالی به فضا توسط یک شرکت تجاری خصوصی پرتاب می‌شود که علاوه بر ماهواره‌های خود، پرتاب محموله‌های رقبای تجاری را نیز بر عهده گرفته است.

شکاف عمیق هزینه‌های پرتاب در سطح بین‌المللی

یک دهه پیش، هزینه‌های پرتاب محموله در آمریکا و اروپا تقریباً در یک سطح قرار داشت. اما داده‌های کنونی حاکی از آن است که هزینه ارسال محموله با پرتابگرهای اروپایی نزدیک به سه برابر بیشتر از گزینه‌های مشابه آمریکایی است.

سه عامل کلیدی اندازه بزرگ‌تر موشک‌ها، بسامد بالای پرتاب و استفاده مجدد از بخش اول پرتابگر نقش اصلی را در افت شدید هزینه‌ها ایفا می‌کنند.

هزینه بالای پرتاب در هند به دلیل تمرکز بر پرتابگرهای کوچک است که در آن هزینه‌های ثابت بر وزن محدودی از محموله سرشکن می‌شود و هزینه نهایی هر کیلوگرم را افزایش می‌دهد.

بن‌بست استراتژیک اروپا در توسعه فضایی

کشورهایی که صرفاً بر راکت‌های یک‌بارمصرف و پرهزینه بومی تکیه کنند، با افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها روبه‌رو شده و در توسعه زیرساخت‌های مداری نظیر منظومه‌های ماهواره‌ای با تاخیر جدی مواجه خواهند شد.

قاره اروپا در حال حاضر در تنگنایی استراتژیک گرفتار شده و باید میان وابستگی به فناوری ارزان‌تر پرتابگرهای آمریکایی یا اتکا به فناوری بومی پرهزینه و کم‌انعطاف دست به انتخاب بزند.

در حالی که توسعه‌دهندگان در چین و ایالات متحده گام‌های سریعی در حوزه پرتابگرهای بازیافتی برداشته‌اند، برنامه‌های توسعه فناوری مشابه در اروپا، مانند پروژه پرتاب آزمایشی تمیس، با تاخیرهای متوالی مواجه بوده و هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده‌اند.