رمزگشایی از اکوسیستم و زنجیره ارزش بازار طلای ایران

بازار طلای ایران یکی از راهبردی‌ترین بخش‌های اقتصادی کشور به شمار می‌رود که زنجیره ارزش آن از استخراج در معادن تا بازیافت، تولید شمش و فعالیت پلتفرم‌های نوین مالی گسترده شده است.

۱. شریان‌های تأمین طلا: استخراج و مبادی واردات

تأمین طلای خام در کشور از طریق استخراج از معادن داخلی و واردات رسمی و غیررسمی انجام می‌گیرد:

• قطب‌های صنعتی استخراج: معادن بزرگی از جمله زرشوران و آق‌دره در آذربایجان غربی، ساریگونی و قلقله در کردستان، اندریان، مزرعه شادی، آرسین و خوشاب در آذربایجان شرقی، موته در اصفهان، شاه‌چراغ و مادافتی در سیستان و بلوچستان، ماهرآباد و شیخ‌آباد در خراسان جنوبی و میدوک در شهربابک از مهم‌ترین ذخایر فعال کشور هستند.
• بهره‌برداران عمده: مجموعه‌هایی چون شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران، ایمیدرو، شرکت گسترش کانی طلای کردستان، زرین معدن آسیا و پویا زرکان آق‌دره مدیریت این معادن را در دست دارند.
• کارگاه‌های کوچک سنتی: بین ۳۰ تا ۴۰ کارگاه در استان‌های کردستان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی فعالیت می‌کنند.
• مسیرهای واردات رسمی: واردات از طریق گمرک و بانک‌های عامل (ملت، ملی و صادرات) از مبادی امارات، ترکیه، عراق، عمان و پاکستان انجام می‌شود.

۲. پالایش، بازیافت و مراکز ریفاین

پالایش و بازیافت ضایعات طلا، نقشی حیاتی در حفظ گردش این فلز گرانبها در چرخه تولید دارد:

• قال‌کاری سنتی: نزدیک به ۴۰۰ کارگاه قال‌کاری و تیزاب‌کاری در سطح کشور متمرکز هستند که بخش عمده آن‌ها در بازار سبزه‌میدان و منطقه مولوی تهران مستقر بوده و دفاتری در مشهد، اصفهان و تبریز دارند.
• واحدهای صنعتی و ریفاین: حدود ۵۰ تا ۶۰ واحد ریفاین و ری‌کست تخصصی مسئولیت تولید شمش‌های استاندارد را بر عهده دارند.
• صنعت بازیافت: ۲۰ تا ۳۰ مجموعه تخصصی به بازیافت طلا از ضایعات دندانپزشکی، جواهرات مستعمل، بردهای الکترونیکی و غبار زرگری اشتغال دارند.

۳. تولید مصنوعات، شمش و مسکوکات

تولیدات طلا در ابعاد مختلف شمش، سکه، قطعات نیم‌ساخته و زیورآلات به بازار عرضه می‌شود.

بازارهای عمده‌فروشی سنتی مانند بازار ارگ تهران، بازار قیصریه اصفهان، بازار رضا مشهد و بازار امیر تبریز ستون فقرات توزیع فیزیکی مصنوعات طلا در کشور محسوب می‌شوند.

۴. تحول دیجیتال و زیرساخت‌های مالی

اکوسیستم طلا با ورود فناوری‌های نوین و بازار سرمایه دستخوش دگرگونی بنیادین شده است:

• پلتفرم‌های فین‌تک: ظهور سامانه‌های آنلاین امکان خرید و فروش خرد و سرمایه‌گذاری آسان در حوزه طلا و شمش را برای عموم کاربران تسهیل کرده است.
• بورس کالا و صندوق‌های سرمایه‌گذاری: معاملات گواهی سپرده سکه، شمش طلا و صندوق‌های مبتنی بر طلا حجم قابل‌توجهی از نقدینگی را جذب بازار سرمایه کرده‌اند.
• تنظیم‌گری و امنیت: هدایت و نظارت بر این بازار گسترده بر عهده نهادهایی نظیر بانک مرکزی، وزارت صمت، سازمان بورس، سازمان استاندارد و اتحادیه‌های صنفی است.