تاثیر معکوس ابراز احساسات ربات‌ها؛ خطا در تعامل عاطفی اعتماد کاربران را مخدوش می‌کند

نتایج یک پژوهش علمی نشان می‌دهد بروز خطا در ربات‌های انسان‌نما با توانایی نمایش احساسات، برخلاف تصور پیشین، حس بدگمانی عمیق‌تری در کاربران ایجاد کرده و تمایل به پذیرش توصیه‌های آن‌ها را کاهش می‌دهد.

اشتباه رفتاری یا نقص فنی؟

بر اساس مطالعه منتشرشده در نشریه Science Robotics، زمانی که یک ربات برخوردار از حالات عاطفی دچار خطا می‌شود، کاربران آن را نوعی تخلف اجتماعی تلقی می‌کنند؛ در حالی که اشتباه در ربات‌های بدون حس و ساکن، صرفاً به عنوان یک نقص فنی معمولی در نظر گرفته می‌شود.

در این آزمایش، نحوه تعامل ۵۰ فرد با ربات انسان‌نمای پِپِر (Pepper) هنگام تصمیم‌گیری‌های مشترک مورد ارزیابی قرار گرفت. پژوهشگران چهار شاخص اصلی را ثبت و بررسی کردند:

• میزان فعالیت و امواج مغزی کاربران
• تغییرات در سطح ترشح هورمون اکسی‌توسین
• میزان اعتماد خوداظهاری شرکت‌کنندگان
• میزان اثربخشی تصمیمات ربات بر رفتار نهایی افراد

نقش غیرمنتظره هورمون اکسی‌توسین در ایجاد بدگمانی

یافته‌ها حاکی از آن است که هنگام نقض هنجارهای تعاملی از سوی ربات احساس‌محور، سطح هورمون اکسی‌توسین در بدن افراد افزایش می‌یابد. اگرچه این ماده معمولاً به عنوان هورمون پیوند عاطفی و اعتماد شناخته می‌شود، اما در این بافت ارتباطی خاص، افزایش آن با افت محسوس اعتماد و شکل‌گیری بدگمانی همراه بوده است.

پاسخ عصبی مغز به ناهنجاری‌های رباتیک

بررسی داده‌های حسگرهای مغزی نشان داد هنگام اشتباه ربات دارای حالات عاطفی، دو بخش حساس مغز با شدت بیشتری وارد عمل می‌شوند:

• قشر پیشانی پشتی‌جانبی: وظیفه شناسایی عدم‌قطعیت و نقض هنجارها را بر عهده دارد.
• قشر پیشانی داخلی: در تحلیل مقاصد و نیت‌های رفتاری طرف مقابل نقش ایفا می‌کند.

هماهنگی مشاهده‌شده میان این دو بخش مغزی، پیش‌بینی‌کننده افزایش اکسی‌توسین و در نتیجه افت سطح اعتماد بوده است؛ فرآیندی که در تعامل با ربات‌های بی‌حرکت رخ نداد.

اهمیت نتایج برای آینده تعامل انسان و ربات

با ورود روزافزون ربات‌ها به محیط‌های درمانی، اداری و خانگی، جلب اعتماد عمومی نقشی حیاتی در پذیرش این فناوری دارد. این آزمایش فرضیه متداول مبنی بر تاب‌آوری بیشتر اعتماد در ربات‌های شبیه‌انسان را رد می‌کند. دانشمندان در گام‌های بعدی تلاش خواهند کرد روش‌های جبران این بی‌اعتمادی، نظیر عذرخواهی هوشمند ربات را مورد سنجش قرار دهند.