سنت‌شکنی نخست‌وزیر ژاپن در مراسم یادبود جنگ جهانی دوم با حذف واژه «ندامت»

تغییر در ادبیات رسمی دولت توکیو

نخست‌وزیر ژاپن که به اتخاذ مواضع قاطع در حوزه امنیت ملی شهرت دارد، برای نخستین بار پس از تصدی این مسئولیت در این مراسم سالانه شرکت کرد. وی با تشریح دیدگاه‌های دولت در قبال صلح بین‌المللی اظهار داشت:

«ژاپن به‌طور مستمر مسیر کشوری را پیموده که برای صلح ارزش قائل است و تمام توان خود را برای صلح و شکوفایی جهان به کار گرفته است.»

این گردهمایی با حضور ناروهیتو امپراتور ژاپن، ماساکو ملکه این کشور و خانواده‌های قربانیان به منظور گرامیداشت حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار نیروی نظامی و نزدیک به ۸۰۰ هزار غیرنظامی جان‌باخته در جنگ برگزار شد.

مقایسه رویکرد نخست‌وزیران پیشین

تغییر لحن در سخنرانی امسال نمایانگر فاصله گرفتن از خط‌مشی کابینه گذشته است:

• شیگرو ایشیبا: نخست‌وزیر پیشین ژاپن به عنوان چهره‌ای میانه‌رو، پس از ۱۳ سال بار دیگر واژه «ندامت» و تعهد قاطع به کنار گذاشتن جنگ را در سخنرانی خود به کار برده بود.
• سانائه تاکایچی: با پرهیز از اشاره صریح به تجاوزات نظامی در آسیا (به‌ویژه در چین و شبه‌جزیره کره)، ادبیاتی متمایز از اسلاف خود برگزید.

تاکایچی همچنین با کاربرد عبارتی با بار تعهد کمتر نسبت به گذشته تأکید کرد که وحشت‌های جنگ نباید هرگز تکرار شود و ژاپن به اصول صلح‌طلبی در گذر زمان پایبند خواهد ماند.

پایبندی امپراتور به مواضع سنتی و تحولات منطقه‌ای

در نقطه مقابل مواضع محتاطانه نخست‌وزیر، ناروهیتو، امپراتور ژاپن، در پیام خود بر «ندامت عمیق» تأکید کرد و خواستار انتقال تجربیات و رنج‌های دوران جنگ به نسل‌های آینده شد.

این سالگرد در شرایطی برگزار شد که توکیو در مسیر افزایش قابل توجه بودجه دفاعی و کاهش محدودیت‌های صادرات تجهیزات نظامی گام برمی‌دارد؛ تحولاتی که در کنار حساسیت‌ها پیرامون امنیت تایوان، مناسبات دیپلماتیک ژاپن و چین را وارد مرحله‌ای پرچالش کرده است. نخست‌وزیر ژاپن به منظور جلوگیری از تشدید تنش‌ها، از حضور در زیارتگاه بحث‌برانگیز یاسوکونی خودداری کرد.