فروش سانتی‌متری مسکن در تهران؛ راه‌اندازی پلتفرم خانه‌ریز و چالش‌های بازار مسکن

شهرداری تهران با هدف جذب سرمایه‌های خرد و تأمین مالی پروژه‌های ساختمانی، پلتفرمی با عنوان «خانه‌ریز» راه‌اندازی کرده است؛ بستری که امکان خرید و فروش متراژهای بسیار کوچک مسکن را در قالب واحدهای سانتی‌متری فراهم می‌کند.

مکانیسم پلتفرم خانه‌ریز و الگوی فروش خرد

بر اساس تعاریف ارائه‌شده در پلتفرم خانه‌ریز، هر واحد سرمایه‌گذاری معادل یک‌صدم متر مربع (یک سانتی‌متر مربع) از یک ملک یا پروژه مشخص مسکونی تعریف شده است. این سازوکار در واقع نوعی الگوی تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) محسوب می‌شود که طی آن، شهروندان سرمایه‌های خرد خود را به سمت ساخت پروژه‌های ملکی هدایت می‌کنند.

با این حال، در این سازوکار سرمایه‌گذارانی که توانایی تجمیع سرمایه برای خرید یک واحد کامل را نداشته باشند، مالکیتی بر واحد نهایی نخواهند داشت. این موضوع سبب شده تا کارشناسان این پلتفرم را بستری برای فعالیت‌های سفته‌بازانه و کسب سود از نوسانات قیمتی بازار مسکن ارزیابی کنند.

بحران مسکن؛ کمبود عرضه یا انجماد سرمایه؟

هدایت سرمایه‌ها به ساخت مسکن در حالی به عنوان راهکاری برای افزایش عرضه مطرح می‌شود که آمارهای رسمی نشان‌دهنده چالش‌های متفاوتی در بازار مسکن هستند:

• خانه‌های خالی در کشور: بر اساس داده‌های مصرف گاز، حدود ۹.۴ درصد از کنتورهای گاز کشور فاقد مصرف هستند که معادل ۲ میلیون و ۵۷۴ هزار واحد مسکونی خالی از سکنه است.
• تمرکز واحدهای خالی در پایتخت: استان تهران با اختصاص حدود ۴۵۴ هزار واحد مسکونی خالی، در صدر این آمار قرار دارد.
• اتلاف منابع سرمایه‌ای: در دهه‌های اخیر حجم عظیمی از منابع مالی کشور به جای چرخه مولد، صرف ساخت واحدهایی شده که بلااستفاده باقی مانده‌اند.

«در هیچ دوره‌ای در تاریخ معاصر ایران، فشار معیشتی برای داشتن سرپناه تا این حد گسترده و نگران‌کننده نبوده است.»

شاخص‌های نگران‌کننده دسترسی به مسکن در تهران

شاخص‌های اقتصادی بیانگر وخامت دسترسی‌پذیری به مسکن در میان اقشار مختلف جامعه هستند. بر اساس استانداردهای بین‌المللی برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد، هر خانوار باید حداکثر ۳۰ درصد از درآمد خود را صرف هزینه‌های مسکن کند تا سایر نیازهای اساسی دچار اختلال نشوند.

تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد که بحران فعلی مسکن در پایتخت بیش از آنکه ناشی از کمبود فیزیکی عرضه باشد، ریشه در کاهش توان خرید خانوارها، احتکار املاک و سفته‌بازی دارد؛ امری که تحریک ساخت‌وساز از طریق ابزارهای مالی خرد لزوماً راه‌حل نهایی آن نخواهد بود.