پنج سالگی حکومت طالبان؛ چالش‌های پیش‌روی جبهه‌های مسلح مخالف در افغانستان

پراکندگی جبهه‌های مخالف و چالش استقرار میدانی

از زمان فروپاشی دولت پیشین در اوت ۲۰۲۱، گروه‌های مسلحی با عناوین گوناگون اقدام به اعلام موجودیت کرده و مسئولیت حملاتی را در ولایات مختلف بر عهده گرفته‌اند. با این حال، سازمان ملل متحد تأکید می‌کند که با وجود تداوم فعالیت این گروه‌ها، آن‌ها نتوانسته‌اند حاکمیت طالبان بر اراضی افغانستان را با چالش جدی مواجه کنند و هیچ قلمرو جغرافیایی ثابتی را در اختیار ندارند.

جبهه مقاومت ملی نخستین تشکل مسلحی بود که پس از سقوط کابل شکل گرفت. نیروهای این جبهه تلاش کردند دره پنجشیر را به کانون مقاومت بدل کنند، اما طالبان پس از عملیاتی گسترده کنترل این منطقه را به دست گرفت و درگیری‌ها به حملات محدود و پراکنده تقلیل یافت.

آزمون بدخشان و راهبرد نبردهای فرسایشی

درگیری‌های اخیر در ولسوالی زیباک ولایت بدخشان میان جبهه آزادی افغانستان و نیروهای حاکم، توجه کارشناسان را به الگوی عملیاتی مخالفان جلب کرده است. این نبردها آزمونی برای سنجش توانایی نیروهای ضد طالبان در عبور از تاکتیک‌های «بزن و دررو» به سمت درگیری‌های طولانی‌تر به شمار می‌رود.

معیار واقعی سنجش قدرت مخالفان، کنترل یک موضع برای چند ساعت نیست، بلکه توانایی تثبیت موقعیت، تأمین خطوط تدارکاتی و وادار ساختن طالبان به تغییر پایدار آرایش نظامی است.

موانع پیش‌روی جریان‌های مسلح مخالف

تحلیل‌گران امنیتی دلایل متعددی را برای ناکامی گروه‌های مخالف در تبدیل شدن به یک نیروی میدانی مؤثر برمی‌شمارند:

• شکل‌گیری در خارج از کشور: تأسیس اغلب این جبهه‌ها در خارج از افغانستان، امکان ارتباط میدانی و ایجاد پایگاه اجتماعی را محدود کرده است.
• خستگی عمومی از جنگ: جامعه افغانستان پس از چهار دهه بحران مداوم، تمایلی به ورود به چرخه جدیدی از درگیری‌های مسلحانه ندارد.
• فقدان طرح سیاسی منسجم: ناتوانی در ارائه یک دیدگاه واحد و قانع‌کننده برای آینده پس از طالبان.

فضای مجازی؛ میدان دوم رقابت

در کنار جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی، تشکل‌های پرشماری با نام‌های مختلف در فضای مجازی اعلام موجودیت کرده‌اند. کارشناسان معتقدند شبکه‌های اجتماعی به میدانی موازی برای اثبات حضور این گروه‌ها بدل شده است، در حالی که بسیاری از بیانیه‌ها لزوماً بازتاب‌دهنده واقعیت‌های میدانی و نبردهای واقعی نیستند.

موضع حکومت طالبان

سخنگوی طالبان با کم‌اهمیت خواندن اقدامات این گروه‌ها، حضور آن‌ها را بیش از آنکه میدانی باشد، محدود به فضای مجازی دانسته و اعلام کرده است که نیروهای امنیتی تسلط کامل بر تمامی اراضی کشور دارند و جامعه افغانستان به سمت ثبات حرکت کرده است.

با وجود تداوم تسلط طالبان بر شهرها و نهادهای حاکمیتی، هزینه‌های امنیتی ناشی از استقرار دائم نیروها در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور همچنان پابرجاست؛ وضعیتی که نشان می‌دهد معادله امنیتی افغانستان با گذشت نیم دهه وارد مرحله پیچیده‌تری شده است.