بررسی طرح توزیع ماهانه ۳۰ لیتر بنزین به هر فرد؛ سناریوهای بنزینی روی میز دولت

سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی از تدوین و بررسی سه سناریوی مختلف برای مدیریت مصرف و توزیع بنزین در دولت خبر داد؛ طرح‌هایی که مبنای یکی از جدی‌ترین آن‌ها، توزیع فردمحور سهمیه سوخت به جای شیوه سنتی خودرومحور است.

جزئیات مدل پیشنهادی؛ تخصیص سهمیه بنزین به آحاد جامعه

بر اساس الگوی مورد حمایت سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی، مبنای بازتوزیع یارانه سوخت تغییر کرده و اعتبار بنزین به تمام شهروندان، فارغ از داشتن یا نداشتن خودرو تعلق می‌گیرد. در این مدل، ساختار مصرف روزانه کشور به دو بخش عمده تفکیک می‌شود:

• سهمیه عمومی و خدماتی: از مجموع تولید روزانه ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین در کشور، روزانه ۳۰ میلیون لیتر با نرخ مصوب قبلی به ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تاکسی‌ها، تاکسی‌های اینترنتی و خودروهای خدماتی اختصاص می‌یابد.
• اعتبار مصرف فردی: ۹۰ میلیون لیتر باقی‌مانده میان تمام آحاد جامعه توزیع خواهد شد که معادل روزانه یک لیتر (ماهانه ۳۰ لیتر) برای هر فرد است. بر این مبنا، یک خانوار ۴ نفره ماهانه ۱۲۰ لیتر اعتبار سوخت دریافت می‌کند.

«در شیوه فعلی، حدود ۴۷ درصد از مردم کشور که فاقد خودرو هستند، عملاً هیچ بهره‌ای از یارانه انرژی نمی‌برند؛ در حالی که توزیع فردمحور، منافع ثروت ملی را عادلانه‌تر به دهک‌های پایین منتقل می‌کند.»

سازوکار قیمت‌گذاری و بازار مبادله اعتبار سوخت

در طرح توزیع فردمحور، به جای تحویل فیزیکی سوخت، اعتبار مصرف به سرپرستان خانوار تخصیص می‌یابد تا ارزش اقتصادی آن در برابر نوسانات ارزی و تورمی حفظ شود. ویژگی‌های کلیدی این سازوکار عبارتند از:

• تک‌نرخی شدن بنزین: عرضه بنزین در جایگاه‌ها با نرخ یکسان ۱۵۰۰ تومانی انجام شده و نرخ‌های چندگانه حذف می‌شوند.
• امکان انتقال و مبادله: شهروندان فاقد خودرو می‌توانند سهمیه خود را به دیگران منتقل کرده یا از طریق بازارهای شفاف و رقابتی به فروش برسانند.
• عدم دخالت قیمتی دولت در مبادلات: کشف قیمت در بستر معاملاتی متناسب با عرضه و تقاضا انجام خواهد شد و بسترهای غیررسمی و رانت از میان می‌رود.

کیفیت پایین خودروهای داخلی؛ ریشه اصلی ناترازی سوخت

بخش عمده‌ای از بحران ناترازی انرژی ناشی از مصرف غیراستاندارد و کیفیت پایین تولیدات صنعت خودرو است. در صورتی که مصرف خودروهای داخلی در سطح استانداردهای جهانی قرار داشت، کشور نیازمند واردات یا سیاست‌های محدودکننده سهمیه‌بندی نبود. افزون بر اتلاف منابع، کیفیت نامناسب وسایل نقلیه سهم بسزایی در حوادث و خسارت‌های جاده‌ای دارد.

برنامه‌های نوسازی و برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل

برای مهار مصرف سوخت در کلان‌شهرها، طرح‌هایی با مشارکت بخش خصوصی، وزارتخانه‌های نفت و نیرو و مدیریت شهری به مرحله اجرا رسیده است که شامل اقدامات زیر می‌شود:

• برقی‌سازی ۴۰۰ هزار موتورسیکلت کار
• دوگانه‌سوز کردن ۱۳۰ هزار دستگاه وانت
• افزایش ۷ هزار و ۳۰۰ دستگاه اتوبوس به ناوگان شهری

لازم به ذکر است که تمامی طرح‌ها و سناریوهای سه‌گانه توزیع سوخت هم‌اکنون در مرحله کارشناسی و ارزیابی قرار دارند و تا زمان جمع‌بندی نهایی در هیئت دولت، هیچ‌گونه مصوبه یا ابلاغیه رسمی برای اجرا صادر نشده است.