ابهام در انتقال اموال پژوهشکده هنرهای سنتی؛ دغدغه هنرمندان و پاسخ وزیر میراث فرهنگی

تصمیم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مبنی بر جابه‌جایی و انتقال اموال پژوهشکده هنرهای سنتی به موزه ملی، موجی از نگرانی را میان پژوهشگران، استادکاران و فعالان میراث فرهنگی کشور به وجود آورده است.

پیشینه ماجرا و ابلاغ دستور جابه‌جایی

ماجرا از نامه‌ای آغاز شد که طی آن پژوهشکده هنرهای سنتی مکلف شد ظرف مدت یک ماه برنامه عملیاتی جدیدی ارائه دهد و هم‌زمان پیشنهاد انتقال این مجموعه به یکی از کاخ‌موزه‌ها یا اماکن عمومی مطرح گردید. در پی آن، دستور بازبینی فوری و انتقال امانی اشیای موجود به موزه ملی ایران صادر شد؛ تصمیمی که به سرعت با واکنش جامعه هنری و تشکل‌های میراثی مواجه گردید.

دلایل دغدغه‌مندان و پژوهشگران هنرهای ملی

پژوهشگران و استادکاران باسابقه این مرکز معتقدند که جدا کردن آثار نفیس از کارگاه‌های پژوهشی، فرآیند آموزش، الگوبرداری و خلق اثر را با اختلال جدی مواجه می‌کند. اهم نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی کارشناسان عبارتند از:

• قطع دسترسی مستقیم به منابع پژوهشی: اموال و پارچه‌های زربفت و ظروف نقره قدیمی به عنوان مراجع عینی تحقیق و آموزش برای اساتید و دانشجویان مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• تجربه تلخ جابه‌جایی‌های دهه ۸۰: تخریب و مفقود شدن شماری از آثار سفالی، پارچه‌ها و اسناد در دوره‌های پیشین، دغدغه تکرار این حوادث را افزایش داده است.
• بحران کمبود و بازنشستگی نیروی انسانی: به دلیل توقف فرآیند جذب از دهه‌های گذشته، کادر فعال پژوهشکده از ۱۵۰ نفر به حدود ۷۰ نفر کاهش یافته و بسیاری از اساتید در آستانه بازنشستگی قرار دارند.
• نامناسب بودن ساختار کارگاهی در فضاهای جدید: ساختمان فعلی (ارگ آزادی) اساساً با ابعاد و ویژگی‌های فنی دستگاه‌های بافندگی و کارگاه‌های قلمزنی هماهنگ ساخته شده است.

«آثار موجود در خزانه، نمونه‌های تکرارناپذیری از بزرگان هنر ایران نظیر استاد فرشچیان و استاد حسین بهزاد هستند. پژوهشگر بدون دسترسی به این منابع، امکان ادامه مطالعات کاربردی و میدانی را نخواهد داشت.»

پاسخ و توضیحات وزیر میراث فرهنگی

در پی بالا گرفتن ابهامات، وزیر میراث فرهنگی با رد هرگونه احتمال تعطیلی یا تعدیل نیرو، دلایل اصلی این تصمیم‌گیری را تشریح کرد:

• الزامات امنیتی و پدافندی: موقعیت جغرافیایی ساختمان وزارتخانه و آسیب‌های وارده به زیرساخت‌های مجاور در شرایط بحرانی، انتقال آثار گران‌سنگ به مخازن امن‌تر موزه ملی را اجتناب‌ناپذیر کرده است.
• حفظ امنیت شغلی و ادامه فعالیت: تأکید بر استمرار کار گروه‌های پژوهشی بدون هرگونه تعدیل یا اخراج پرسنل.
• موانع قانونی در استخدام: لزوم رعایت محدودیت‌های برنامه هفتم توسعه برای گسترش ساختار و پیگیری دریافت مجوزهای خاص از طریق لایحه بودجه در مجلس برای جذب هیئت علمی جدید.