گسترش فقر تعمیراتی؛ بحران نگهداری وسایل در پی جهش هزینه‌ها

افزایش سرسام‌آور هزینه‌های خدمات و قطعات یدکی، الگوی مصرف خانوارهای ایرانی را دگرگون کرده و پدیده‌ای نوین با عنوان «فقر تعمیراتی» را رقم زده است؛ وضعیتی که در آن خانواده‌ها نه توان خرید کالای نو را دارند و نه بودجه تعمیر وسیله معیوب را.

گذار از تعمیر به محرومیت اجباری

در ماه‌های اخیر، فاصله میان درآمدها و هزینه‌های روزمره چنان افزایش یافته که نگهداری وسایل اولیه زندگی به چالشی جدی برای طبقه متوسط و کم‌درآمد تبدیل شده است. برخلاف گذشته که خرابی یک وسیله با هزینه‌ای معقول برطرف می‌شد، اکنون بسیاری از شهروندان ترجیح می‌دهند با وسایل معیوب سر کنند یا آن‌ها را به‌طور کامل از چرخه زندگی حذف نمایند.

این تغییر رفتار تنها به کالاهای بزرگ محدود نمی‌شود، بلکه اقلامی نظیر لوازم برقی کوچک، سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی، پوشاک و حتی خودروهای شخصی را نیز در بر می‌گیرد.

ابعاد اقتصادی و پیامدهای اجتماعی فقر تعمیراتی

بررسی‌های جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که فقر تعمیراتی صرفاً یک تصمیم اقتصادی کوتاه‌مدت نیست، بلکه تأثیرات عمیقی بر کیفیت زندگی و مناسبات اجتماعی بر جای می‌گذارد:

• تشدید نابرابری در کیفیت زندگی: خرابی لوازم اساسی مانند یخچال یا ماشین لباسشویی برای اقشار کم‌درآمد به محرومیت بلندمدت بدل می‌شود.
• افزایش بار کار خانگی زنان: از کار افتادن وسایل شست‌وشو و پخت‌وپز، حجم کار بدون دستمزد زنان در خانه را دوچندان می‌کند.
• کاهش ایمنی و خطرات جانی: استفاده مداوم از خودروها یا تأسیسات برقی و گازی معیوب، احتمال بروز آتش‌سوزی و تصادفات را بالا می‌برد.
• محرومیت دیجیتال و آموزشی: ناتوانی در تعمیر گوشی‌های هوشمند و رایانه‌ها مانع از دسترسی مناسب به آموزش و خدمات نوین می‌شود.

ناتوانی در تأمین هزینه تعمیرات، در بلندمدت منجر به حذف کالاهای ضروری از زندگی روزمره و افت شدید بهره‌وری خانوارها می‌شود.

رونق اقتصاد غیررسمی و چالش‌های ایمنی

گرانی خدمات در مراکز دارای مجوز، بخش عمده‌ای از تقاضا را به سمت تعمیرکاران غیررسمی، کارگاه‌های بدون پروانه و قطعات استوک هدایت کرده است. اگرچه این بخش نقشی ضربه‌گیر در کاهش هزینه‌ها ایفا می‌کند، اما نبود ضمانت معتبر و استفاده احتمالی از قطعات غیراستاندارد، ریسک تکرار هزینه‌ها و خطرات ایمنی را برای متقاضیان دوچندان کرده است.