بمب ساعتی در هند؛ سد ۱۳۰ ساله مولاپریار جان ۳٫۵ میلیون نفر را تهدید می‌کند

سد تاریخی مولاپریار در جنوب هند با قدمتی بیش از ۱۳۰ سال و استقرار در منطقه‌ای زلزله‌خیز، به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای زیرساختی جهان تبدیل شده و خطر سیلاب ویرانگر آن جان میلیون‌ها شهروند را به خطر انداخته است.

سد مولاپریار؛ شاهکار مهندسی قرن نوزدهم در آستانه فاجعه

ترکیب سازه‌ای سالخورده، قرارگیری در کمربند لرزه‌خیز و موقعیت جغرافیایی مشرف به مناطق متراکم جمعیتی، سد مولاپریار را به یک بمب ساعتی واقعی تبدیل کرده است. این سد گرانشی با ارتفاع ۵۳ متر بین سال‌های ۱۸۸۷ تا ۱۸۹۵ در دوران استعمار بریتانیا بر روی رودخانه پریار در ایالت کرالا احداث شد.

قرارگیری این سازه در میان کوه‌های لرزه‌خیز «غات غربی» سبب شده تا زمین‌لرزه‌های گذشته صدمات متعددی به بدنه آن وارد کنند. لرزش‌های خفیف در دهه‌های اخیر ترک‌های محسوسی بر جای گذاشته و ضرورت ارزیابی‌های مداوم ایمنی را دوچندان کرده است.

تهدید زلزله و خطر جاری‌شدن سیلاب برای ۳٫۵ میلیون نفر

بررسی‌های مهندسی نشان می‌دهد که توان پایداری این سازه تاریخی به پایان رسیده است:

• آستانه آسیب‌پذیری: عدم تحمل زمین‌لرزه‌هایی با بزرگی بیش از ۶٫۵ ریشتر
• جمعیت در معرض خطر: تهدید مستقیم جان ۳٫۵ میلیون نفر در پایین‌دست سد
• مناطق آسیب‌پذیر: احتمال زیر آب رفتن کامل شهر ساحلی کوچی و سرریز مخازن پایین‌دست از جمله سد ایدوکی

گزارش‌های تخصصی هشدار می‌دهند که در صورت وقوع زلزله‌ای متوسط، حجم عظیم آب ذخیره‌شده با سرعت بالا به سوی سکونتگاه‌های پایین‌دست سرازیر خواهد شد.

مناقشه حقوقی و سیاسی میان کرالا و تامیل‌نادو

حل بحران ایمنی سد مولاپریار به دلیل اختلافات ژئوپلیتیکی محلی به بن‌بست رسیده است:

این پرونده بارها در دیوان عالی هند بررسی شده، اما تاکنون راه‌حلی پایدار به دست نیامده است. اتهاماتی نظیر بازگشایی ناگهانی و بدون اخطار دریچه‌ها توسط تامیل‌نادو در ساعات شب، بر تنش‌های دوجانبه افزوده است.

بحران فراگیر سدهای فرسوده در جهان

چالش سدهای فراتر از عمر مفید، موضوعی بین‌المللی است. اوج ساخت سدهای بزرگ به دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بازمی‌گردد و امروزه بخش بزرگی از زیرساخت‌های آبی جهان وارد مرحله فرسودگی شده‌اند.

وضعیت سالخوردگی سدها به‌ویژه در آسیا بسیار بحرانی گزارش شده است؛ به‌طوری‌که برآورد می‌شود تا سال ۲۰۵۰ میلادی، بیش از ۴۲۵۰ سد بزرگ هند از مرز ۵۰ سال عبور کرده و بیش از ۶۰ سد نیز قدمتی فراتر از ۱۵۰ سال پیدا کنند. مهندسان تأکید دارند که فرایند برچیدن ایمن این سدها باید با همان دقت و بودجه ساخت آن‌ها پیگیری شود.