انتقاد تند علی نصیریان از اجاره سالن‌های دولتی و افت کیفی فیلم‌ها و سریال‌ها

علی نصیریان، چهره ماندگار سینما و تئاتر ایران، در گفت‌وگویی تفصیلی با واکاوی مسیر پرفرازونشیب هفت دهه فعالیت هنری خود، ضمن بازخوانی تاریخ شفاهی نمایش معاصر، از رویکردهای تجاری حاکم بر سالن‌های دولتی و افول استانداردهای کیفی در تولیدات تصویری به تندی انتقاد کرد.

ریشه‌های شکل‌گیری علاقه؛ از تعزیه تا پرده‌خوانی در تهران قدیم

نصیریان با اشاره به پیشینه گرایش خود به هنرهای نمایشی اظهار داشت که خانواده‌اش نقشی مستقیم در این مسیر نداشتند، هرچند مانع‌تراشی نیز نکردند. علاقه اولیه او در محلات قدیمی تهران و از طریق تماشای تعزیه، معرکه‌گیری، نمایش‌های تخت‌حوضی و پرده‌خوانی‌های شاهنامه در قهوه‌خانه‌ها شکل گرفت؛ فضاهایی که به عنوان بسترهای اصیل فرهنگی آن دوران کارکردی مشابه مراکز فرهنگی امروز داشتند.

نخستین تجارب صحنه‌ای و آموزش حرفه‌ای

آغاز فعالیت تجربی او به سال‌های ۱۳۲۸ و ۱۳۲۹ در دوره دانش‌آموزی بازمی‌گردد؛ از جمله اجرای نمایشی بر پایه «سوءتفاهم» آلبر کامو. او سپس در کلاس‌های چهره‌هایی همچون اسماعیل مهرداد و عبدالحسین نوشین حضور یافت و پس از وقایع مرداد ۱۳۳۲، وارد هنرستان هنرپیشگی شد؛ دوره‌ای که با هنرمندانی نظیر فهیمه راستکار و بیژن مفید هم‌دوره بود.

«سرکیسیان متد استانیسلاوسکی و چخوف را با عمق و حس به ما آموخت؛ ورکشاپی بی‌امکانات اما سرشار از دانش که سرنوشت هنری نسل ما را دگرگون کرد.»

شکل‌گیری هویت نمایش ایرانی و همکاری با بزرگان

با توصیه روشنفکران هم‌عصر مبنی بر پرهیز از تکرار صِرف متون غربی و توجه به مضامین بومی، نصیریان نگارش نمایشنامه را پی گرفت. با تأسیس اداره هنرهای دراماتیک و آغاز برنامه‌های تلویزیونی، گروه‌های تئاتری برای اجرای زنده تله‌تئاترها شکل گرفتند؛ بستری که آغازگر همکاری‌های مستمر و درخشان او با عزت‌الله انتظامی شد.

نقش فیلم سینمایی «گاو» در دگرگونی سینما

ورود نصیریان به سینما در سال ۱۳۴۷ با اثر جریان‌ساز داریوش مهرجویی رقم خورد. او در این باره تصریح کرد:

«مهرجویی فنون مواجهه با دوربین، درک لنز و نور را به من آموخت. فیلم گاو آغازگر جریانی نوین و رفرمی عمیق در سینمای ایران بود که توانست استانداردهای جدیدی تعریف کند.»

او با بازخوانی تجربه حضور در آثاری چون «شیر سنگی» و «ناخدا خورشید»، سختی‌های طاقت‌فرسای تولید در دهه‌های گذشته را بهای لازم برای خلق کاراکترهای ملموس و ماندگار از بطن جامعه دانست.

انتقاد از تجاری‌سازی سالن‌ها و کاهش خلاقیت

این هنرمند پیشکسوت با مقایسه وضعیت امروز با دقت و وسواس دهه‌های گذشته، نسبت به نزول استانداردهای هنری هشدار داد و محورهای انتقادی زیر را برشمرد:

• کاهش دقت در تولید: افت تدریجی خلاقیت و جسارت هنری در فیلم‌ها و سریال‌های سال‌های اخیر.
• مانع‌تراشی ساختاری: افزایش بهانه‌جویی‌ها و سخت‌گیری‌های اداری نهادها در برابر جریان‌های خلاق.
• واگذاری انتفاعی سالن‌ها: اجاره دادن سالن‌های متعلق به بخش عمومی نظیر تالار وحدت که مصداق تضعیف حمایت عمومی از نسل جدید است.

بازیگری؛ رنج مداوم و الزام خودآموزی

نصیریان با استناد به تعبیری شناخته‌شده تأکید کرد که بازیگری پس از کار در معدن از سخت‌ترین حرفه‌هاست، چراکه تفکر مداوم، کشف زوایای پنهان شخصیت و غوطه‌وری در متن را طلب می‌کند. او جوانان را به مطالعه عمیق، تحقیق میدانی و پرهیز از شتاب‌زدگی فراخواند و یادآور شد که آفرینش هنری جز از مسیر تحمل مرارت و ممارست پیوسته حاصل نخواهد شد.