طرح ارنست مونیز برای مهار بحران هسته‌ای و پایان درگیری با ایران با الگوی اورنکو

ارنست مونیز، وزیر پیشین انرژی ایالات متحده، با تأکید بر پیامدهای مخرب خروج واشنگتن از توافق هسته‌ای، طرحی مبتنی بر همکاری‌های منطقه‌ای با الگوی «اورنکو» جهت مهار اشاعه تسلیحات و کاهش تنش‌های نظامی در خاورمیانه پیشنهاد داده است.

ارزیابی پیامدهای فروپاشی برجام

تصمیم به خروج یک‌جانبه از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نقطه عطفی در تشدید بحران‌های منطقه‌ای به شمار می‌رود؛ توافقی که چارچوب‌های نظارتی سفت‌وسختی را بر برنامه اتمی تهران اعمال کرده بود.

• سقف ذخایر در برجام: محدودیت ذخیره‌سازی تا سقف ۳۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده.
• میزان غنای مجاز: سقف غنی‌سازی ۳.۶۷ درصد بر اساس تعهدات توافق.
• وضعیت کنونی: افزایش ذخایر به حدود ۱۰ تن اورانیوم، از جمله نزدیک به ۵۰۰ کیلوگرم با غنای ۶۰ درصد.

ورود به یک درگیری همه‌جانبه، خطایی راهبردی است که آمریکا را در بن‌بستی دشوار گرفتار کرده و بازی در زمین طرف مقابل، همواره هزینه‌های سنگینی را به همراه دارد.

طرح منطقه‌ای؛ اشتراک‌گذاری چرخه سوخت به سبک «اورنکو»

با توجه به فرسایش شدید اعتماد دوجانبه میان تهران و واشنگتن، راه‌حل‌های سنتی و توافق‌های محدود دوجانبه دیگر کارایی لازم را برای تأمین ثبات پایدار ندارند. بر همین اساس، الگویی چندجانبه برای همکاری‌های منطقه‌ای پیشنهاد شده است.

مؤلفه‌های اصلی پیشنهاد مونیز

بر اساس این الگو که با الهام از ساختار شرکت اروپایی اورنکو (تحت مالکیت بریتانیا، هلند و آلمان) طراحی شده، کشورهای منطقه چرخه سوخت مشترکی را تأسیس خواهند کرد:

• مشارکت منطقه‌ای: حضور هم‌زمان ایران، عربستان سعودی و امارات در یک سازوکار هماهنگ تأمین سوخت هسته‌ای.
• نظارت مشترک و شفافیت: جلوگیری از رقابت تسلیحاتی انفرادی و ایجاد نظارت جمعی با هدف اعتمادسازی متقابل.
• کاهش خطر اشاعه: حذف انگیزه‌های توسعه زیرساخت‌های نظامی با ایجاد وابستگی متقابل صلح‌آمیز.

افزایش بی‌سابقه مخاطرات هسته‌ای در سطح بین‌المللی

خطر وقوع جنگ یا یک حادثه فاجعه‌بار اتمی در جهان امروز به بالاترین سطح ممکن پس از بحران موشکی کوبا رسیده است. این آسیب‌پذیری در چند کانون حساس جغرافیایی برجستگی ویژه‌ای دارد:

بازسازی اعتماد جهانی نیازمند ثبات رویه در سیاست خارجی و اتخاذ رویکردهای دیپلماتیک چندجانبه است؛ امری که بدون تضمین‌های ساختاری و تداوم رویکردهای باثبات در چند دوره متوالی محقق نخواهد شد.