کشف تاریخی دی‌ان‌ای انسان باستانی روی دیواره غارنگاره‌های کهن اروپا

پژوهشگران در دستاوردی بی‌سابقه موفق شدند برای نخستین‌بار بقایای دی‌ان‌ای انسان باستانی را مستقیماً از روی دیواره‌ها و نقوش صخره‌ای غارهای کهن در شبه‌جزیره ایبری استخراج کنند؛ رویدادی علمی که می‌تواند هویت آفرینندگان هنر ماقبل تاریخ را آشکار سازد.

گامی نوین در باستان‌شناسی ژنتیک

یافته‌های تازه در غارهای اسپانیا و پرتغال نشان می‌دهد ماده ژنتیکی انسان قادر است برای هزاران سال روی سطوح صخره‌ای دوام بیاورد. پیش از این، دانشمندان تنها قادر به بازیابی دی‌ان‌ای از رسوبات کف غارها بودند، اما شناسایی این مولکول‌های زیستی روی دیواره‌ها و در میان رنگدانه‌های هنری، رویکردی کاملاً نو به بررسی انسان‌های پیشاتاریخی ارائه می‌دهد.

پژوهشگران طی بررسی‌های خود بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، از ۱۱ غار دارای غارنگاره نمونه‌برداری کردند. این آثار عمدتاً دربرگیرنده نقوش هندسی ساده مانند مثلث‌ها، نقاط و قالب‌های دست هستند که با استفاده از رنگ اخرای سرخ و تکنیک‌هایی نظیر فوت‌کردن رنگ یا لمس مستقیم انگشتان خلق شده‌اند.

«این کشف آغاز عصری تازه در باستان‌شناسی است و به ما امکان می‌دهد با افرادی که این آثار را خلق کرده‌اند، مستقیماً روبه‌رو شویم.»

تحلیل ژنتیکی و نتایج نمونه‌برداری

آزمایش‌های انجام‌شده روی نشانه‌های سرخ‌رنگ در غار اسکورا واقع در پرتغال، حضور ماده ژنتیکی انسانی خالص را اثبات کرد. برخلاف نمونه‌های کف غار که با دی‌ان‌ای جانوران آمیخته است، نمونه‌های روی دیواره به‌دلیل تماس مستقیم دست برجای مانده‌اند.

• تطابق جمعیتی: نمایه‌های ژنتیکی بیشترین شباهت را با گروه شکارچی-گردآورندگان غربی نشان می‌دهند.
• قدمت تخمینی: این نمونه‌ها به بازه زمانی بین ۵۲۰۰ تا ۱۷۰۰۰ سال پیش تعلق دارند.
• تنوع جنسیتی: از میان نمونه‌های بررسی‌شده، سه نمونه متعلق به زنان و یک نمونه متعلق به مردان بوده است.

چشم‌انداز پژوهش‌های آینده

یکی از مهم‌ترین اهداف این رویکرد جدید، تعیین نقش گونه‌های مختلف انسانی، از جمله احتمال مشارکت نئاندرتال‌ها در خلق کهن‌ترین غارنگاره‌ها است. با ارتقای فناوری‌های استخراج و توالی‌یابی مقادیر اندک دی‌ان‌ای، باستان‌شناسان قادر خواهند بود بدون تخریب ساختارهای تاریخی، به زوایای پنهان زندگی و فرهنگ جوامع باستانی پی ببرند.