هشدار نسبت به فرونشست زمین در ۹ آبخوان یزد و افت ۲۸ متری سفره‌های آب

افت ۲۸ متری سطح آب و پیشروی شوری در آبخوان‌ها

بررسی‌های تخصصی حاکی از آن است که افت تجمعی سطح آب زیرزمینی در برخی از آبخوان‌های استان طی سه دهه گذشته به ۲۸ متر رسیده است. این تغییرات تراز، جهت طبیعی جریان آب‌های زیرزمینی را برهم زده و سبب هجوم آب‌های شور حاشیه کویر به منابع آب شیرین شده است.

استان یزد به دلیل فقدان رودخانه دائمی، وابستگی شدیدی به آبخوان‌های باستانی دارد که طی هزاران سال ذخیره شده‌اند؛ اما عدم تعادل میان نرخ برداشت و تغذیه طبیعی، تداوم این ذخایر را با خطر جدی مواجه کرده است.

مقایسه آماری وضعیت بارش و آبخوان‌ها

پیامدهای برگشت‌ناپذیر فرونشست زمین

برداشت بی‌رویه سالانه بیش از نیم متر افت سطح آب را به همراه دارد. فرونشست علاوه بر وارد کردن خسارت مستقیم به سازه‌ها، شریان‌های مواصلاتی و زیرساخت‌ها، آسیبی ساختاری به همراه دارد:

فرونشست ظرفیت ذخیره‌سازی آب در لایه‌های زیرزمینی را به‌صورت دائمی و غیرقابل برگشت نابود می‌کند؛ به شکلی که حتی در صورت وقوع بارش‌های متوالی، آبخوان آسیب‌دیده قادر به بازیافت گنجایش اولیه نخواهد بود.

چالش‌های مدیریت مصرف و روش‌های نوین آبیاری

ارتقای سامانه‌های آبیاری و گذار از روش‌های سنتی تنها در صورتی راهگشا خواهد بود که به کاهش واقعی حجم برداشت منجر شود:

• مهار توسعه سطح زیرکشت: صرفه‌جویی ناشی از آبیاری نوین نباید صرف گسترش اراضی کشاورزی جدید شود.
• کاهش پروانه‌های برداشت: حجم آب صرفه‌جویی‌شده باید مستقیماً در سفره‌های زیرزمینی باقی بماند.
• مشارکت عمومی: نجات آبخوان‌ها علاوه بر نظارت‌های حاکمیتی، نیازمند همراهی کامل کشاورزان و مصرف‌کنندگان صنعتی است.