قند فروکتوز؛ عامل ناشناخته در تحریک و گسترش سرطان تخمدان پس از شیمی‌درمانی

یافته‌های پژوهشی جدید نشان می‌دهد که ترشح قند ساده فروکتوز توسط سلول‌های باقی‌مانده پس از شیمی‌درمانی، با تغییر متابولیسم و کاهش کلسترول غشایی، می‌تواند روند گسترش و عود سرطان تخمدان را تسریع کند.

بقا در وضعیت پیری سلولی؛ تهدید خاموش پس از درمان

شیمی‌درمانی با هدف نابودی سلول‌های بدخیم به کار می‌رود، با این حال برخی سلول‌ها پس از درمان زنده مانده و وارد وضعیتی به نام پیری سلولی می‌شوند. این سلول‌ها برخلاف تصور پیشین، از نظر متابولیکی کاملاً فعال باقی می‌مانند و مجموعه‌ای از پروتئین‌ها، لیپیدها و متابولیت‌ها را در ریزمحیط اطراف تومور ترشح می‌کنند.

سرطان تخمدان با وجود پاسخ اولیه مطلوب به درمان‌های رایج، در موارد متعددی عود می‌کند و در محوطه شکمی گسترش می‌یابد. بررسی‌ها نشان می‌دهد سلول‌های پیرشده پس از مواجهه با داروی شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین (نظیر سیس‌پلاتین)، ترشحاتی آزاد می‌کنند که جدا شدن سلول‌های سرطانی زنده از تومور اولیه را تسهیل می‌سازد.

مکانیسم اثر فروکتوز بر غشای سلول‌های توموری

تحلیل‌های بیوشیمیایی حاکی از آن است که سلول‌های پیر گلوکز محیط را مصرف کرده اما مقادیر قابل‌توجهی فروکتوز آزاد می‌کنند. این قند صرفاً نقش منبع انرژی را ندارد، بلکه به طور مستقیم بر مسیرهای بیولوژیکی سلول اثر می‌گذارد:

• تغییر متابولیسم میتوکندری: فروکتوز فرآیندهای زیستی سلول‌های بدخیم را بازبرنامه‌ریزی می‌کند.
• کاهش تولید کلسترول: سنتز کلسترول در ساختار غشای سلولی دچار افت محسوس می‌شود.
• کاهش چسبندگی بافتی: افت سطح کلسترول پیوستگی میان‌سلولی را تضعیف کرده و جدایی سلول‌ها را برای مهاجرت آسان‌تر می‌سازد.

کاهش کلسترول در ساختار غشایی موجب افت استحکام اتصالات میان‌سلولی شده و بستر مناسبی برای نفوذ و متاستاز سلول‌های تومور فراهم می‌کند.

نتایج آزمایش‌ها در مدل‌های حیوانی و افق‌های درمانی

در بررسی‌های آزمایشگاهی بر روی مدل‌های حیوانی، موش‌هایی که رژیم غذایی سرشار از فروکتوز دریافت کردند، تومورهای متاستاتیک بسیار گسترده‌تری نسبت به سایر گروه‌ها نشان دادند. در مقابل، هنگامی که مسیرهای جذب و متابولیزه کردن فروکتوز مسدود شد، تعداد سلول‌های در حال انتشار به طور چشمگیری افت کرد.

این کشف می‌تواند مسیر توسعه درمان‌های مکمل را هموار کند؛ از جمله استفاده از داروهای سنولیتیک به منظور حذف انتخابی سلول‌های پیرشده و به‌کارگیری مداخلات تغذیه‌ای کنترل‌شده برای کاهش عود بدخیمی‌های پس از شیمی‌درمانی.