راز جذب آهنربایی پشه‌ها؛ عوامل ژنتیکی و شیمیایی موثر بر گزش مشخص شد

جذب پشه‌ها رویدادی تصادفی نیست؛ ترکیبی از ژنتیک، بوی منحصربه‌فرد پوست، تنوع میکروبیوم، میزان تولید دی‌اکسیدکربن و دمای بدن تعیین می‌کند که چرا برخی افراد به هدف اصلی گزش این حشرات تبدیل می‌شوند.

سازوکار شناسایی طعمه توسط پشه‌های ماده

تنها پشه‌های ماده به دلیل نیاز به پروتئین خون برای تخم‌گذاری از انسان تغذیه می‌کنند. این حشرات برای مکان‌یابی قربانی خود مجموعه‌ای از حواس را هم‌زمان به کار می‌گیرند. در فواصل دور، دی‌اکسیدکربن بازدم به عنوان سیگنال اصلی عمل می‌کند؛ از این رو افراد بالغ که حجم تنفس بیشتری دارند، بیشتر از کودکان مورد توجه قرار می‌گیرند.

امضای شیمیایی پوست و اسیدهای کربوکسیلیک

پژوهش‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهند که بوی منحصربه‌فرد پوست مهم‌ترین متغیر در انتخاب میزبان است. صدها ترکیب آلی فرار حاصل از تجزیه چربی‌ها و عرق توسط باکتری‌های پوست تولید می‌شوند که جذابیت متفاوتی برای حشرات دارند.

در آزمایش‌های کنترل‌شده روی داوطلبان مشخص شد که میزان ترشح اسیدهای کربوکسیلیک روی پوست می‌تواند جذابیت یک فرد را تا بیش از ۱۰۰ برابر نسبت به دیگران افزایش دهد؛ ویژگی پایداری که منشأ ژنتیکی دارد.

عوامل تشدیدکننده جذب پشه‌ها

برخی شرایط فیزیولوژیک و رفتاری نیز احتمال گزش را به‌طور چشمگیری تقویت می‌کنند:

• فعالیت بدنی و ورزش: افزایش دمای پوست، تعریق و ترشح ترکیباتی چون اسید لاکتیک و آمونیاک پشه‌ها را به‌سرعت جلب می‌کند.
• بارداری: زنان باردار به دلیل افزایش سوخت‌وساز، حجم تنفس بالاتر و دمای بیشتر بدن، تقریباً دو برابر بیشتر هدف نیش قرار می‌گیرند.
• رنگ پوشش: بینایی پشه‌ها به رنگ‌های تیره و گرم نظیر مشکی، قرمز، نارنجی و فیروزه‌ای حساس‌تر از رنگ‌های روشن است.
• مصرف الکل: آزمایش‌ها نشان داده‌اند مصرف نوشیدنی‌های الکلی با تغییر در ترکیبات فرار پوست، میزان فرود پشه‌ها را افزایش می‌دهد.

نقش میکروبیوم پوست و باورهای مربوط به گروه خونی

پوست انسان زیستگاه میلیاردها باکتری است. افرادی با تنوع باکتریایی بیشتر معمولاً کمتر گزیده می‌شوند، درحالی‌که تمرکز گونه‌های خاصی از باکتری‌ها در نواحی مانند مچ و کف پا، این بخش‌ها را آسیب‌پذیرتر می‌سازد. در رابطه با گروه خونی، هرچند شواهدی از تمایل بیشتر به گروه خونی O وجود دارد، اما دانشمندان اثر آن را در مقایسه با بو و دمای بدن بسیار ناچیز ارزیابی می‌کنند.

افق‌های نوین در پیشگیری و مهار گزش

علاوه بر از بین بردن آب‌های راکد در محیط زندگی، دانشمندان در حال توسعه راهکارهای زیستی نوین هستند. دستکاری میکروبیوم پوست با باکتری‌های مهندسی‌شده برای تجزیه مواد جاذب و مسدود کردن گیرنده‌های بویایی و حرارتی پشه‌ها، از جمله فناوری‌هایی است که می‌تواند محافظت پایداری در برابر گزش این حشرات ایجاد کند.