پالایشگاه‌ها با حداکثر ظرفیت فعالند؛ کسری روزانه بنزین به ۸ میلیون لیتر رسید

صنعت پالایش نفت کشور با به‌کارگیری تمامی ظرفیت‌های فنی خود، روزانه بنزین و نفت‌گاز مصرفی را تولید می‌کند، اما به دلیل سقف محدودیت‌های زیرساختی، امکان افزایش مجدد تولید برای مهار ناترازی فزاینده وجود ندارد.

تکمیل سقف ظرفیت تولید و کسری ساختاری سوخت

بررسی آمارهای تولید حاکی از آن است که ظرفیت پالایش نفت در کشور طی سال‌های اخیر روندی صعودی را تجربه کرده است. با این حال، با وجود بهره‌گیری از حداکثر ظرفیت عملیاتی و استفاده از بنزین‌های اختلاطی، کماکان ناترازی میان تولید و مصرف پابرجاست.

«ظرفیت پالایش کشور از ۵۷ میلیون بشکه در روز طی سال ۱۳۹۵ به ۱۲۲ میلیون بشکه در روز رسیده است و در شرایط فعلی، امکان افزایش دوباره تولید برای مجموعه پالایشگاهی کشور مقدور نیست.»

در حال حاضر روزانه ۸ میلیون لیتر کسری بنزین در کشور وجود دارد که با تداوم روند کنونی رشد مصرف، پیش‌بینی می‌شود این رقم به ۱۵ میلیون لیتر در روز افزایش یابد.

پیامدهای قیمت‌گذاری دستوری بر توسعه زنجیره ارزش

اگرچه صنعت پالایش نفت در جهان به سمت پالایش عمیق، به حداقل رساندن تولید نفت‌کوره و افزایش محصولات پتروشیمی حرکت کرده است، اما سازوکارهای موجود در کشور این امکان را محدود کرده است:

• نظام قیمت‌گذاری دستوری: تعیین دستوری نرخ‌ها، انگیزه و توان سودآوری و جذب سرمایه‌گذاری‌های کلان را به حداقل رسانده است.
• تکالیف قانونی بهینه‌سازی: الزام پالایشگاه‌ها به اختصاص ۴۰ درصد منابع به نوسازی، کاهش مصرف انرژی و استانداردهای زیست‌محیطی نیازمند ثبات مالی است.
• تبدیل فرآورده‌های ویژه به سوخت: فشار مداوم برای تولید بنزین و گازوئیل موجب تبدیل محصولات باارزش به سوخت پایه شده و نقدینگی پروژه‌های ارتقای کیفیت را تضعیف کرده است.

ریشه‌های اصلی مصرف غیرمتعارف؛ کیفیت خودرو و ناوگان فرسوده

حل معضل ناترازی سوخت تنها بر عهده صنعت پالایشگاهی نیست و نیازمند همراهی سایر بخش‌های اقتصادی، به‌ویژه حوزه خودروسازی و حمل‌ونقل است.

عوامل تشدیدکننده تقاضای بنزین:

• فاصله کیفی مصرف سوخت خودروها: میزان مصرف بالای خودروهای داخلی نقش بسزایی در هدررفت حامل‌های انرژی دارد.
• فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل: حضور پرتعداد وسایل نقلیه فرسوده در خطوط شهری و بین‌شهری منجر به اتلاف گسترده سوخت شده است.
• محدودیت‌های بازار خودرو: توقف واردات و نبود فضای رقابتی، روند بهبود استانداردها را کند کرده است.
• قاچاق سوخت: وجود اختلاف قیمت شدید، مدیریت توزیع را با چالش‌های اساسی روبرو ساخته است.

خروج ناوگان فرسوده، مدیریت مصرف، نوسازی شبکه حمل‌ونقل عمومی و آزادسازی بازار رقابتی از مهم‌ترین پیش‌شرط‌ها برای رهایی از فشار سنگین مصرف بنزین به شمار می‌روند.