انتشار بزرگ‌ترین نقشه دوبعدی کیهان با ۵٫۶ تریلیون پیکسل و ثبت ۴ میلیارد جرم آسمانی

اخترشناسان با پردازش ۲۶۳ هزار تصویر تلسکوپی طی ۱۳ سال رصد، بزرگ‌ترین نقشه دوبعدی جهان را با وضوح شگفت‌انگیز ۵٫۶ تریلیون پیکسل و پوشش سه‌چهارم آسمان منتشر کردند؛ پروژه‌ای که نمایی کم‌نظیر از نزدیک به چهار میلیارد جرم کیهانی ارائه می‌دهد.

شاهکار تصویربرداری از اعماق کیهان

این نقشه عظیم حاصل تلاش تیم «پیمایش تصویربرداری میراثِ ابزار طیف‌سنجی انرژی تاریک» (DESI) است. این پروژه رصدهایی در طول‌موج‌های مرئی و فروسرخ نزدیک را در بر می‌گیرد و چشم‌اندازی گسترده از ستارگان، خوشه‌های کهکشانی و ساختارهای دوردست کیهانی به نمایش می‌گذارد.

«این نقشه اکنون به بخشی از بافت پژوهش‌های نجومی تبدیل شده است؛ به‌طوری‌که اخترشناسان برای بررسی هر جرم کیهانی، ابتدا به سراغ این پایگاه داده می‌روند تا موقعیت دقیق آن را مشاهده کنند.»

از داده‌های دوبعدی تا مدل‌سازی سه‌بعدی جهان

هدف اولیه این پیمایش دوبعدی، تعیین اهداف دقیق برای هزاران فیبر نوری رباتیک ابزار DESI بود؛ ابزاری که روی تلسکوپ چهار متری نیکلاس یو مایال در رصدخانه ملی کیت‌پیک آریزونا نصب شده است. دانشمندان با اندازه‌گیری «انتقال به سرخ» نور کهکشان‌ها، فاصله آن‌ها را محاسبه کرده و نقشه مسطح را به مدلی سه‌بعدی تبدیل می‌کنند.

ردیابی انرژی تاریک و ساختار عالم

پروژه دسی با ردیابی چگونگی انبساط کیهان در طول میلیاردها سال، به دنبال پرده‌برداری از راز انرژی تاریک است؛ نیروی مرموزی که سرعت انبساط جهان را افزایش می‌دهد. تا بهار سال ۲۰۲۶، این ابزار با نقشه‌برداری از بیش از ۴۷ میلیون کهکشان و اختروش، شواهدی ارائه داده که ممکن است ثابت کیهان‌شناسی در مدل استاندارد را با چالش مواجه کند.

کاربردهای علمی و افق‌های آینده با هوش مصنوعی

داده‌های این نقشه تاکنون در بیش از ۱۸۰۰ مقاله علمی مورد استفاده قرار گرفته‌اند و ارزش پژوهشی آن‌ها فراتر از اهداف اولیه پروژه است. از برجسته‌ترین کاربردهای این کلان‌داده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جست‌وجوی پدیده‌های نادر کیهانی: شناسایی ساختارها و کهکشان‌های کم‌نور نظیر مسیه ۹۶ در فاصله ۳۵ میلیون سال نوری.
• مطالعه تکامل کهکشان‌ها: بررسی تاریخچه شکل‌گیری ساختارهای بزرگ‌مقیاس کیهانی.
• آموزش مدل‌های هوش مصنوعی: بهینه‌سازی الگوریتم‌های یادگیری ماشین برای تحلیل داده‌های رصدخانه‌های نسل بعد.

این پیمایش گسترده، علاوه بر پیشبرد مرزهای دانش در حوزه فیزیک بنیادی و تاریخچه کیهان، بستری همگانی فراهم کرده است تا پژوهشگران سراسر جهان از شگفتی‌های بصری و علمی آسمان شب بهره‌مند شوند.