جزئیات طرح‌های تأمین دارویی، وضعیت کشت خشخاش و تغییر الگوی قاچاق مواد مخدر

تأمین پایدار مواد اولیه دارویی بر پایه مورفین و پیامدهای ممنوعیت کشت خشخاش در افغانستان، سیاست‌گذاری‌های جدیدی را در حوزه مقابله با مواد مخدر و صنایع دارویی کشور ایجاد کرده است.

وضعیت طرح‌های تأمین مواد اولیه دارویی

به دنبال کاهش دسترسی به مواد مؤثره تریاک به دلیل ناخالصی بالا و کاهش کشفیات عمده پس از تحولات افغانستان، راهکارهای متعددی برای تأمین نیاز کارخانه‌های داروسازی بررسی شده است. با این حال تاکنون هیچ مجوزی برای کشت خشخاش یا شقایق ایرانی صادر نشده و هیچ طرحی در این زمینه به مرحله تصویب نهایی نرسیده است.

چالش‌های بهره‌گیری از شقایق ایرانی

طرح کشت گیاه شقایق ایرانی (الیفرا) به دلیل عدم امکان سوءاستفاده سنتی از شیره آن به عنوان یکی از گزینه‌ها مطرح شد، اما اجرای آن با موانع فنی همراه است:

• فقدان بذر اصلاح‌شده: نیاز به واردات بذرهای خاص که در شرایط فعلی دسترسی به آن‌ها محدود است.
• نبود فناوری فرآوری: نیاز به تجهیزات پیشرفته صنعتی جهت استحصال مواد مؤثره در محیط‌های کارخانه‌ای.
• ارجحیت واردات قانونی: برتری اقتصادی و نظارتی واردات مستقیم مواد مؤثره دارویی نسبت به آغاز فرایند کشت در داخل.

واقعیت کشت‌های غیرمجاز و نظارت‌های منطقه‌ای

کشت هرگونه گیاه مخدری طبق قوانین کشور جرم‌انگاری شده و گزارش‌های مبنی بر گستردگی مزارع خشخاش نادرست است. تخلفات موجود صرفاً به نقاط بسیار محدود، کوهستانی و صعب‌العبور در برخی حوزه‌های زاگرس و جنوب شرق کشور خلاصه می‌شود که با همکاری جوامع محلی و نیروهای عملیاتی شناسایی و امحا می‌شوند.

«اطلاعات و آمار مربوط به کشت غیرمجاز باید مستند و دقیق باشد تا از تعمیم موارد اندک به کل کشور و سوءاستفاده در مجامع بین‌المللی جلوگیری شود.»

تغییر الگوی قاچاق مواد مخدر از مرزهای شرقی

ممنوعیت‌های اعمال‌شده در افغانستان الگوی ترانزیت را از کاروان‌های بزرگ تریاک به سمت مواد روان‌گردان صنعتی سوق داده است. فعالیت گسترده کارگاه‌های تولید شیشه در افغانستان زنگ خطری جدی به شمار می‌رود که کشف دو محموله بیش از یک تُنی شیشه طی عملیات‌های اخیر، نشان‌دهنده ابعاد این تهدید جدید است.