بحران اقلیمی در روسیه و رد دادخواست تاریخی فعالان محیط‌زیست

بحران اقلیمی در روسیه وارد ابعاد تازه‌ای شده است؛ زیرا دادگاه حقوق بشر اروپا شکایت فعالان محیط‌زیست علیه سیاست‌های اقلیمی کرملین را بدون ارائه توضیح رد کرد، در حالی که مناطق شمالی این کشور با پیامدهای ویرانگر گرمایش زمین دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

پیامدهای فاجعه‌بار گرمایش زمین در سیبری

سرعت گرم‌شدن هوا در پهنه جغرافیایی روسیه بیش از دو برابر میانگین جهانی ثبت شده است. این دگرگونی شدید، بقای اقوام بومی نظیر یوکاگیرها را که اکنون تنها ۱۸۱۳ نفر از جمعیت آنان باقی مانده، به شدت تهدید می‌کند. چرخه‌های طبیعی صید و شکار سنتی به دلیل برهم خوردن الگوهای کهن اقلیمی دچار نابودی شده‌اند.

ذوب لایه‌های خاک منجمد که بیش از نیمی از قلمرو روسیه را در بر می‌گیرد، موجب رهاسازی حجم انبوهی از گازهای گلخانه‌ای می‌شود. این پدیده زیرساخت‌های حمل‌ونقل زمینی، جاده‌های یخی و ساختمان‌ها را تخریب کرده و خطرات شیوع باکتری‌های باستانی را نیز افزایش داده است.

ابعاد حقوقی پرونده اقلیمی روسیه

گروهی از کنشگران زیست‌محیطی چهار سال پیش دادخواستی رسمی موسوم به «پرونده اقلیمی روسیه» به مراجع قضایی ارائه دادند. آنان دولت مسکو را به نادیده‌گرفتن تعهدات بین‌المللی و ناکارآمدی در کاهش گازهای گلخانه‌ای متهم کردند. این دادخواست پس از رد در دیوان عالی روسیه به دادگاه حقوق بشر اروپا ارسال شد، اما قضات این مرجع نیز بدون ذکر دلیل حقوقی، رسیدگی به آن را غیرقابل‌قبول دانستند.

کنشگران تأکید می‌کنند با وجود خروج مسکو از دادگاه حقوق بشر اروپا در سال ۲۰۲۲، تخلفات مورد ادعا پیش از این تاریخ رخ داده و دادگاه صلاحیت رسیدگی داشته است.

چالش تعهدات بین‌المللی و اولویت‌های صنعتی

مسکو رسماً خود را به توافق پاریس برای دستیابی به خنثی‌سازی کربن تا سال ۲۰۶۰ متعهد می‌داند. با این وجود، منتقدان و کارشناسان انرژی باور دارند که اولویت‌های اقتصادی دولت بر منافع صنعت سوخت‌های فسیلی متمرکز است. تحریم‌های بین‌المللی و خروج شرکت‌های خارجی نیز سرمایه‌گذاری در طرح‌های انرژی‌های تجدیدپذیر را با کندی چشمگیری مواجه کرده است.

شاکیان این پرونده اعلام کرده‌اند که با وجود رد دادخواست در مراجع اروپایی، مبارزه حقوقی خود را از طریق سازوکارهای حقوق بشری سازمان ملل متحد پیگیری خواهند کرد تا توجه بین‌المللی به اثرات گسترده بحران اقلیمی در روسیه متوقف نشود.