بازار کالاهای تندمصرف در محاصره تورم؛ رشد ۵۲ درصدی ارزش و رکود تقاضای حجمی

تحلیل‌های آماری حاکی از آن است که بازار کالاهای تندمصرف با وجود ثبت جهش ۵۲ درصدی در ارزش ریالی، تنها ۰.۲ درصد تغییر حجمی را به ثبت رسانده که بیانگر اثر مستقیم موج تورمی بر هزینه‌های سبد معیشت خانوارهاست.

شکاف معنادار ارزش اسمی و حجم واقعی در بازار کالاهای تندمصرف

بررسی داده‌های حاصل از پایش ۷۵ هزار واحد خرده‌فروشی در سطح کشور نشان می‌دهد که نوسانات اقتصادی اخیر رفتار مصرف‌کنندگان را به‌شدت دستخوش تغییر کرده است. خانوارها برای حفظ سطح قبلی خرید، متحمل هزینه‌های به‌مراتب سنگین‌تری شده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد رشد بازار ناشی از تورم قیمتی بوده و ارتباطی با افزایش مصرف فیزیکی ندارد.

این پژوهش جامع در سه بازه زمانی مشخص به بررسی وضعیت توزیع و فروش پرداخته است:

• آبان و آذر ۱۴۰۴: دوره مبنا و پیش از بروز نوسانات
• دی و بهمن ۱۴۰۴: مرحله افت کوتاه‌مدت فروش به دلیل شوک اولیه
• اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵: دوره بازگشت تدریجی تقاضا و اوج‌گیری فشارهای قیمتی

تحولات ساختاری در گروه‌های کالایی و صنایع غذایی

در میان تمامی بخش‌ها، اقلام خوراکی بیشترین فشار تورمی را تجربه کردند. در این میان، تخم‌مرغ و روغن توانسته‌اند جایگاه اول و دوم فروش حجمی و ریالی را حفظ کنند؛ هرچند روغن با وجود کاهش در حجم عرضه، به دلیل افزایش چشمگیر نرخ نهایی، رشد ارزش ریالی خود را حفظ کرده است.

«بازار کالاهای تندمصرف فرو نپاشیده، بلکه با تغییر اولویت‌های مصرف‌کننده و تمرکز بر کالاهای حیاتی، هزینه‌های حفظ همان سطح مصرف پیشین به‌شکل چشمگیری افزایش یافته است.»

در سایر بخش‌ها نیز روندهای متفاوتی مشاهده می‌شود:

• آب آشامیدنی: کسب رتبه نخست رشد فروش حجمی در گروه نوشیدنی‌ها به دلیل ضرورت و قابلیت انبارداری
• صنعت لبنیات: تاب‌آوری ساختاری با وجود افت برآیند فروش در مجموع دوره‌ها
• محصولات سلولزی: عدم رشد فروش حجمی به علت وابستگی شدید به مواد اولیه وارداتی و تنگناهای عرضه

تغییر راهبرد تولیدکنندگان و چالش‌های زنجیره تأمین

نظرسنجی از ۴۰۰ فروشگاه خرده‌فروشی نشان می‌دهد معضل بنیادین بازار بیش از آنکه کمبود کالا باشد، بی‌ثباتی شدید قیمت‌ها بوده است. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، نوسانات ارزی و دشواری تأمین مواد اولیه، تولیدکنندگان را ناچار به اصلاح ساختار تولید کرده است.

صاحبان برندها در مواجهه با کاهش قدرت خرید مشتریان، به اقداماتی نظیر کاهش تنوع محصولات، کوچک‌سازی ابعاد بسته‌بندی‌ها و روانه‌سازی اقلام اقتصادی‌تر به بازار روی آورده‌اند تا بتوانند تقاضا را در سطوح پایدار حفظ کنند.

در نهایت، وضعیت کنونی بازار کالاهای تندمصرف نمایانگر پیوند تنگاتنگ قدرت خرید خانوار با توان تاب‌آوری زنجیره تولید است که بررسی دقیق آن نیازمند توجه هم‌زمان به حجم مبادلات، تغییرات قیمتی و ترکیب سبد معیشت خواهد بود.