استرداد مقامات سابق سوریه از لبنان؛ پایان پناهگاه امن برای فرماندهان اسد

استرداد مقامات سابق سوریه از خاک لبنان پس از دگرگونی‌های سیاسی دمشق وارد فاز تازه‌ای شده و بیروت دیگر پناهگاهی امن برای کارگزاران حکومت پیشین به شمار نمی‌رود. دولت جدید مستقر در دمشق پیگیری‌های حقوقی گسترده‌ای را برای بازگرداندن فرماندهان متهم به جنایات جنگی آغاز کرده است.

پایان مصونیت و آغاز روند استرداد مقامات سابق سوریه

پس از سقوط حاکمیت پنجاه‌ساله خاندان اسد در دسامبر ۲۰۲۴، شمار چشمگیری از فرماندهان ارشد و چهره‌های اطلاعاتی دمشق به لبنان گریختند. این افراد سال‌ها با اتکا به نفوذ سنتی و پیوندهای محلی در بیروت احساس امنیت می‌کردند، اما با تغییر معادلات منطقه‌ای، سازوکارهای پیشین کارایی خود را از دست داده‌اند.

دستگیری سرلشکر عادل عیسی در جریان مراجعه به سفارت در بیروت و صدور حکم تحویل او به دستگاه قضایی دمشق، نقطه عطفی در پرونده استرداد مقامات سابق سوریه محسوب می‌شود. هم‌اکنون دمشق بازگرداندن بیش از ۲۰۰ افسر ارشد پناهنده به لبنان را برای محاکمه در دادگاه‌های داخلی دنبال می‌کند.

موقعیت فراریان و چالش‌های حقوقی تحویل متهمان

بر اساس شواهد موجود، بخش عمده‌ای از مهره‌های پیشین حکومت دمشق در مناطقی نظیر جبل محسن در طرابلس و بخش‌هایی از منطقه مرزی عکار اقامت گزیده‌اند. در میان این افراد نام چهره‌های شناخته‌شده اطلاعاتی نظیر جمیل حسن و بسام حسن نیز به چشم می‌خورد که در پرونده‌های سنگین امنیتی و نظامی نقش داشته‌اند.

تحویل متهمان با موانع حقوقی پیچیده‌ای روبه‌رو است؛ زیرا پارلمان لبنان پیش‌تر مجازات اعدام را لغو کرده، در حالی که دادگاه‌های دمشق برای سران پیشین مجازات مرگ صادر می‌کنند.

با وجود اختلاف‌نظرهای حقوقی در خصوص منع قانونی استرداد به کشورهای مجری اعدام، تمایل بیروت به برقراری روابط پایدار و سازنده با ساختار جدید قدرت در دمشق، روند انتقال این چهره‌ها را سرعت بخشیده است. این تحولات نشان می‌دهد که پرونده استرداد مقامات سابق سوریه نقشی اساسی در بازتعریف مناسبات سیاسی و امنیتی میان دو کشور ایفا خواهد کرد.