سرانه خرید خودرو در ایران با افت ۸۰ درصدی مواجه شد

تحلیل الگوهای مصرفی و وضعیت اقلام با‌دوام در اقتصاد کشور نمایانگر آن است که سرانه خرید خودرو طی یک دهه و نیم اخیر با افت سنگین نزدیک به ۸۰ درصد مواجه شده است. این روند نزولی که بازتابی از انقباض شدید توان مالی خانواده‌هاست، بخش‌های دیگری از بازار کالاهای با‌دوام نظیر لوازم خانگی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

سقوط چشمگیر سهم خریداران خودرو و لوازم خانگی

آمارهای ثبت‌شده پیرامون سبد مصرف خانوار نشان می‌دهد در سال ۱۳۹۰ نزدیک به ۲.۳ درصد از مجموع خانوارهای کشور موفق به ثبت‌نام یا تهیه خودروی صفرکیلومتر شده بودند. با این حال، این میزان در سال ۱۴۰۳ با کاهشی چشمگیر به ۰.۴۴ درصد تنزل یافته که گویای افت نزدیک به هشتاد درصدی سرانه خرید خودرو است.

این محدودیت در دسترسی به کالاهای اساسی و سرمایه‌ای، بازار لوازم خانگی را نیز به‌طور مستقیم متأثر ساخته است. جدول زیر مقایسه آماری تغییرات تقاضای اقلام عمده با‌دوام را نشان می‌دهد:

ریشه‌یابی نوسانات بازار و شوک‌های ارزی

بررسی تاریخی تقاضای کالاهای با‌دوام نشان می‌دهد پس از آغاز روند کاهشی در سال ۱۳۹۱ و یک جهش موقت در سال ۱۳۹۶، بازار از سال ۱۳۹۸ وارد رکودی پایدار شد. محدودیت‌های مالی و افت محسوس درآمدهای صادرات نفت، عامل اصلی دگرگونی در این الگو بوده است؛ چنان‌که عایدی نفتی از ۱۱۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۰ به ۶۸ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۱ و در ادامه از ۵۷ میلیارد دلار سال ۱۳۹۷ به ۲۶ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۸ افت کرد.

کاهش منابع ارزی هم‌زمان با جهش بهای نهاده‌های تولیدی، موجب تنزل ارزش واقعی دریافتی خانوارها و انقباض شدید توان خرید مصرف‌کنندگان نهایی شده است.

همچنین ارزیابی شاخص حداقل دستمزد نسبت به بهای وسایل نقلیه نشان می‌دهد که توان کارگران برای تملک اتومبیل در سال ۱۳۹۹ در مقایسه با سال ۱۳۹۵ به کمتر از نصف تقلیل یافته است. این واگرایی میان سطح عمومی دستمزدها و نرخ اقلام بادوام، باعث تعمیق رکود در بازار مصرف شده است.

پیامدهای افت شاخص‌های مصرف بر رفاه عمومی

کاهش مداوم سرانه خرید خودرو در شرایط رشد جمعیت، نشان‌دهنده تغییر مقطعی در ترجیحات نبوده و از افت رفاهی ساختاری حکایت دارد. برون‌رفت از این چرخه انقباضی در بازار محصولات با‌دوام نیازمند پایدارسازی منابع درآمدی و تعدیل هزینه‌های تولید است.