زنجیره فولاد در محاصره بحران سودآوری، ناترازی انرژی و مناقشه نرخ‌گذاری

زنجیره فولاد کشور بار دیگر به عرصه مناقشه‌ای دامنه‌دار میان فعالان معدنی و تولیدکنندگان صنعتی تبدیل شده است. رشد بهای کنسانتره و گندله در شرایطی رخ می‌دهد که صنایع پایین‌دستی با بحران ناترازی انرژی، کمبود گاز و افت تقاضای مسکن روبه‌رو هستند. این تضاد منافع، شکاف مالی میان مجموعه‌های بالادستی و کارگاه‌های فرآوری نهایی را عمیق‌تر کرده است.

مناقشات بی‌پایان در زنجیره فولاد و نوسان ضریب‌های قیمتی

اصلی‌ترین چالش جاری به اصلاح پیاپی شیوه‌نامه‌های نرخ‌گذاری در بورس کالا بازمی‌گردد. افزایش ۱.۵ درصدی نرخ پایه مواد اولیه معدنی، موجی از اعتراضات را میان تولیدکنندگان شمش و مقاطع آلیاژی برانگیخته است. کارشناسان معتقدند انتقال فشارهای مالی در طول این شبکه تولیدی متوازن نیست و بیشترین بار تورمی به ایستگاه‌های پایانی تحمیل می‌شود.

تغییرات مکرر مقررات—از فرمول‌های بر پایه ارز و بهای صادراتی گرفته تا درصدگیری از بهای میلگرد—امنیت برنامه‌ریزی بلندمدت را از سرمایه‌گذاران سلب کرده است. این ناپایداری سبب شده تا هر حلقه برای حفظ حاشیه سود خود، علیه حلقه‌های دیگر موضع‌گیری کند.

شکاف عمیق سودآوری و فشار محدودیت‌های انرژی

آمارها نشان می‌دهند تراز مالی شرکت‌های فولادسازی به شدت تحت تاثیر ناترازی گاز در زمستان و برق در تابستان قرار گرفته است. بررسی وضعیت ۱۱ بنگاه شاخص بورسی نشانگر سقوط ۵۲ درصدی سودآوری در سال‌های اخیر است که در غیاب شرکت‌های بزرگ یکپارچه، این ریزش به بیش از ۸۰ درصد می‌رسد.

ناترازی سوخت و برق طی یک دوره چهار ساله، بیش از ۱۴.۵ میلیارد دلار زیان از طریق تولید ازدست‌رفته به صنعت تحمیل کرده است.

در مقاطعی، بیش از ۲۰ درصد از کل سود ناخالص صنعت به بخش آهن اسفنجی اختصاص داشت؛ اما افزایش نرخ گاز ورودی و کاهش عرضه گندله، مزیت این بخش را نیز با چالش روبه‌رو ساخت. در این میان، کوره‌های ذوب و ریخته‌گری به سبب اتکای شدید به جریان پایدار شبکه برق، سنگین‌ترین هزینه‌های توقف اضطراری را متحمل می‌شوند.

نوردکاران مستقل؛ ضربه‌پذیرترین بخش در زنجیره فولاد

واحدهای تولیدکننده میلگرد و تیرآهن به عنوان آخرین حلقه، کمترین انعطاف را برای تعدیل قیمت دارند. رکود حاکم بر ساخت‌وساز مانع از انتقال هزینه‌های شمش به بازار مصرف می‌شود. این تولیدکنندگان بر خلاف مجتمع‌های عظیم، فاقد معدن اختصاصی یا نیروگاه پشتیبان هستند و با افزایش بهای مواد اولیه و دستمزد، در مرز زیان‌دهی عملیاتی قرار می‌گیرند.

در شرایط کنونی، تنها هلدینگ‌های یکپارچه‌ای که از استخراج سنگ‌آهن تا صادرات محصول نهایی را در اختیار دارند، قادر به جذب این شوک‌ها هستند. ساماندهی پایدار زنجیره فولاد نیازمند سیاست‌گذاری کلان بر محور توسعه زیرساخت‌های انرژی و شفافیت مالی است، نه مداخله‌های مقطعی در فرمول‌های قیمتی.