خطر تشدید بحران امنیت غذایی جهان در پی حملات به تأسیسات غلات

تشدید درگیری‌های نظامی میان مسکو و کی‌یف و هدف قرار گرفتن مسیرهای ترانزیتی، امنیت غذایی جهان را با تهدیدی کم‌سابقه مواجه کرده و بازارهای بین‌المللی غلات را در آستانه بحرانی تازه قرار داده است.

گسترش دامنه نبرد به پایانه‌ها و خطوط ترانزیت دریای سیاه

با تثبیت نسبی خطوط مقدم نبرد زمینی، تمرکز عملیات‌های نظامی به سمت زیرساخت‌های بندری، ناوگان ترابری و گلوگاه‌های راهبردی کشاورزی در دریای سیاه و دریای آزوف تغییر جهت داده است. حملات اخیر به تأسیسات بندر نووروسیسک که مبدأ بیش از ۴۰ درصد از محموله‌های ارسالی روسیه است، موجب وقفه کامل در ارسال این محصولات شده است.

در سوی مقابل، موج موشک‌باران بنادر اوکراین از جمله تأسیسات حیاتی اودسا و انهدام کشتی‌های باری، جریان صدور محصولات کشاورزی اوکراین را تا مرز توقف کامل پیش برده است. این تقابل دوسویه عملاً شریان اصلی دادوستد محصولات پایه غذایی را مسدود می‌کند.

پیامدهای سنگین بر بازار بین‌المللی و کشورهای واردکننده

سهم روسیه و اوکراین در صادرات جهانی گندم به تنهایی حدود ۲۷ درصد برآورد می‌شود که بخش اعظم آن از معبر دریای سیاه عبور می‌کند. مقاصد اصلی این محصولات، بازارهای حساس خاورمیانه و شمال آفریقا هستند که وابستگی شدیدی به واردات غلات دارند.

هم‌اکنون متغیرهای متعددی فشار بر امنیت غذایی جهان را مضاعف کرده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• جهش بیش از ۲۵ درصدی قیمت گندم نسبت به سال ۲۰۲۵ ناشی از نوسانات ژئوپلیتیک
• افزایش چشمگیر بهای سوخت و کودهای شیمیایی به دلیل تحولات منطقه‌ای
• کاهش بازدهی مزارع اروپا و آمریکا بر اثر موج‌های شدید گرما و تنش‌های اقلیمی
• ناامنی حاد غذایی برای نزدیک به ۵۰ میلیون نفر بر پایه برآوردهای نهادهای بین‌المللی

محدودیت گزینه‌های جایگزین و ضرورت میانجی‌گری بین‌المللی

تغییر مسیر ترانزیت غلات اوکراین از راه رودخانه دانوب به دلیل خشکسالی و افت سطح آب با موانع جدی روبه‌رو شده است. از طرفی درآمدهای کشاورزی روسیه سهم اندکی از کل عواید صادراتی این کشور دارد؛ بنابراین تداوم این حملات توازن نظامی را دگرگون نمی‌سازد اما آسیب‌های غیرقابل‌جبرانی به زنجیره تغذیه جهانی می‌زند.

مهار این زنجیره مخرب نیازمند تشکیل فوری یک کارگروه دیپلماتیک بین‌المللی است تا با همکاری خریداران عمده و قدرت‌های منطقه‌ای، سازوکاری پایدار برای انتقال امن محصولات اساسی برقرار شود.

در نهایت، اگرچه چشم‌انداز توقف کامل تخاصم نظامی در کوتاه‌مدت دور از دسترس به نظر می‌رسد، اما تفکیک خطوط ترانزیت محصولات کشاورزی از صحنه درگیری تنها راهکار عملیاتی برای صیانت از امنیت غذایی جهان و جلوگیری از گرسنگی میلیون‌ها انسان خواهد بود.