روز جهانی پشه؛ حقایق علمی درباره مرگ‌بارترین حشره جهان

روز جهانی پشه فرصتی سالانه برای یادآوری خطرات یکی از مرگ‌بارترین موجودات کره زمین و مرور تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره رفتارهای زیستی این حشره به شمار می‌رود.

تاریخچه و اهمیت گرامیداشت روز جهانی پشه

بیستم اوت هر سال به عنوان روز جهانی پشه شناخته می‌شود تا توجه جامعه جهانی به خطرات بیماری‌های منتقله از این بندپا جلب گردد. این نام‌گذاری تاریخی ریشه در کشف مهم سال ۱۸۹۷ دارد؛ زمانی که ارتباط مستقیم میان پشه آنوفل و چرخه انتقال بیماری مالاریا به اثبات رسید و جایزه نوبل پزشکی را برای کاشف آن به همراه آورد.

برآوردهای بهداشتی نشان می‌دهد که بیماری‌های منتقل‌شده از طریق نیش پشه‌ها سالانه جان بیش از یک میلیون انسان را در سراسر جهان می‌گیرند.

خطرناک‌ترین بیماری‌های ناشی از گزش پشه‌ها

پشه‌های ماده برای تأمین پروتئین مورد نیاز تخم‌گذاری از خون میزبان تغذیه می‌کنند و هم‌زمان عوامل بیماری‌زا را در جمعیت‌ها انتشار می‌دهند. تنوع گونه‌های پشه سبب بروز عفونت‌های گوناگونی می‌شود که در جدول زیر به مهم‌ترین آن‌ها اشاره شده است:

سازوکار بویایی و ردیابی طعمه توسط پشه‌ها

بررسی‌های نوین زیست‌شناسی نشان داده است که پشه‌ها از سامانه بویایی فوق‌العاده پیچیده‌ای بهره می‌برند. در سلول‌های عصبی این حشرات، چندین گیرنده بویایی به صورت هم‌زمان قرار گرفته‌اند که توانایی تفکیک بوهای محیطی را به میزان چشمگیری افزایش می‌دهد.

پژوهش‌های رفتاری مشخص کرده‌اند که پشه‌ها حرکت گروهی ندارند، بلکه هر حشره به صورت کاملاً مستقل به ترکیب گاز دی‌اکسید کربن و محرک‌های بصری واکنش نشان می‌دهد. هم‌گرایی غلظت کربن دی‌اکسید با رنگ‌های تیره، بالاترین کشش هجومی را در این حشرات برای فرود و تغذیه ایجاد می‌کند.

علل تمایل بیشتر پشه‌ها به نیش زدن برخی افراد

تخمین زده می‌شود نزدیک به ۲۰ درصد از افراد جامعه به دلایل زیستی جاذبه بیشتری برای نیش پشه دارند. مجموعه‌ای از عوامل در انتخاب قربانی توسط این حشرات دخالت دارند:

• گروه خونی: ساختار و پروتئین‌های برخی گروه‌های خونی برای پشه‌ها جذاب‌تر است.
• میزان تعریق و فعالیت بدنی: ترشح اسید لاکتیک و آمونیاک به همراه افزایش حرارت بدن هنگام ورزش، ردیابی فرد را تسهیل می‌کند.
• باکتری‌های سطح پوست: تراکم و تنوع گونه‌های میکروبی روی پوست بدن در ترشح بوهای جذب‌کننده نقش بنیادین دارد.
• پوشش و رنگ لباس: استفاده از لباس‌هایی با رنگ‌های تیره نظیر مشکی، قرمز و نارنجی دید بصری بهتری به حشره می‌دهد.
• عوامل ژنتیکی و متابولیک: ویژگی‌های وراثتی تعیین‌کننده اصلی الگوی انتشار بوی طبیعی بدن هستند.

کنترل مخازن آب راکد خانگی، مرمت توری در و پنجره‌ها و استفاده از پوشش مناسب در مناطق مستعد، پایه‌ای‌ترین و مؤثرترین راهبردها برای مهار شیوع بیماری‌های خطرناک ناشی از پشه‌ها محسوب می‌شوند.