آموزش آنلاین بدون زیرساخت فقر یادگیری را تشدید می‌کند

پیاده‌سازی شتاب‌زده آموزش آنلاین بدون فراهم‌سازی زیرساخت‌های فناورانه و در نظر گرفتن توان معیشتی خانواده‌ها، می‌تواند فقر یادگیری را در کشور تعمیق بخشد و شکاف‌های طبقاتی در حوزه آموزش را گسترده‌تر کند.

بحران کیفیت تدریس و تعمیق فقر یادگیری

بررسی‌های بین‌المللی و ملی نشان می‌دهند ساختار آموزشی پیش از بحران‌های اخیر نیز با چالش‌های جدی کیفی روبه‌رو بوده است. داده‌های آزمون تیمز ۲۰۲۳ آشکار می‌کند که حدود ۴۰ درصد دانش‌آموزان ایرانی از رسیدن به کف استانداردهای یادگیری بازمانده‌اند و نزدیک به ۷۰ درصد نیز در دروس پایه، نمراتی پایین‌تر از سطح میانگین جهانی دریافت کرده‌اند. جایگزینی شتاب‌زده کلاس‌های حضوری با آموزش آنلاین، یادگیری محصلان مناطق محروم را با افت مضاعف مواجه می‌سازد.

موانع زیرساختی در گسترش آموزش آنلاین

پیمایش‌های آماری روی ۴۰ هزار نمونه از اقشار آسیب‌پذیر نشان می‌دهد که بستر فنی برای یادگیری غیرحضوری در بسیاری از نقاط مهیا نیست:

• کیفیت اینترنت: ۵۳ درصد جامعه هدف، ارتباط اینترنتی خود را «ضعیف» یا «بسیار ضعیف» دانسته‌اند که این رقم در استان‌های کم‌برخوردار به ۷۰ درصد می‌رسد.
• تجهیزات هوشمند: ۶۵ درصد محصلان تنها از طریق تلفن همراه مادر امکان اتصال داشته‌اند و ۹ درصد به هیچ ابزار دیجیتالی دسترسی ندارند.
• تعامل تحصیلی: ۵۶ درصد آموزش‌ها تنها به ارسال فایل‌های صوتی و متنی خلاصه شده و فقط ۱۹ درصد دانش‌آموزان کلاس آنلاین روزانه و منظم داشته‌اند.

فشار اقتصادی و آسیب‌های اجتماعی بر خانواده‌ها

اجرای آموزش آنلاین مسئولیت مراقبتی والدین را به شکل چشمگیری سنگین کرده است. نتایج ارزیابی‌ها نشان می‌دهد ۶۳ درصد مادران تحت فشارهای روانی شدید قرار گرفته‌اند و ۴۵ درصد سرپرستان با افت فرصت شغلی مواجه شده‌اند. افزون بر این، ۲۳ درصد ناچار به کاهش ساعات کاری خود شده و ۱۳ درصد شغل خود را به کلی از دست داده‌اند؛ رخدادی که بنیان معیشتی خانواده‌های نیازمند را هدف قرار می‌دهد.

تداوم تعطیلی مدارس در میان دانش‌آموزان آسیب‌پذیر خطری جدی است؛ در دوره‌های گذشته تنها ۳ ماه دوری از فضای فیزیکی درس، به ورود دائمی بسیاری از کودکان به بازار کار و ترک تحصیل همیشگی منجر شد.

پیامدهای روانی و ضرورت حفظ محوریت مدرسه

کلاس‌های مجازی علاوه بر افت درسی، با عوارضی چون اضطراب، انزوا و اعتیاد به فضای مجازی همراه هستند؛ به‌طوری‌که ۴۶ درصد خانواده‌ها از استفاده بیش از ۳ ساعت در روز کودکان از تلفن همراه برای تفریح گلایه دارند. نهاد مدرسه مهم‌ترین پایگاه عدالت اجتماعی و ثبات در مناطق حاشیه‌ای است و ناپایداری در تشکیل کلاس‌های حضوری، آینده تحصیلی نسل جدید را با خطرات جبران‌ناپذیر روبه‌رو خواهد کرد.

توسعه آموزش آنلاین تنها زمانی به عنوان یک بازوی کمکی کارآمد عمل خواهد کرد که به موازات ارتقای فناوری، بسترهای سخت‌افزاری، استطاعت اقتصادی خانواده‌ها و سلامت روان دانش‌آموزان به دقت مدیریت شود.