بحران لیبی؛ تلاش قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای برای یکپارچه‌سازی حکومت

بحران لیبی پس از گذشت یک دهه و نیم از سرنگونی رژیم معمر قذافی، اکنون در کانون توجه دیپلماتیک قدرت‌های غربی و منطقه‌ای قرار گرفته است تا زمینه برای پایان جنگ داخلی و تشکیل دولتی فراگیر فراهم شود.

طرح واشنگتن برای حل بحران لیبی و تقسیم قدرت

ایالات متحده برنامه‌ای جامع را برای ادغام دو ساختار حاکمیتی رقیب به جریان انداخته است. بر اساس جزییات این راهکار، حفظ سمت نخست‌وزیری عبدالحمید دبیبه در طرابلس و واگذاری جایگاه ریاست به صدام حفتر، فرمانده ارتش مستقر در شرق، محور اصلی توافق به شمار می‌رود.

مشوق محوری کاخ سفید در این ابتکار، تضمین سرمایه‌گذاری شرکت‌های انرژی در میادین نفت و گاز این کشور آفریقایی است؛ مشروط بر آنکه نهادهای اجرایی به توافقی پایدار بر سر مدیریت منابع مشترک دست یابند.

تحرکات منطقه‌ای؛ از میانجی‌گری آنکارا تا نقش‌آفرینی قاهره

کشورهای خاورمیانه نیز موازنه جدیدی را برای عبور از بحران لیبی دنبال می‌کنند. ترکیه پس از سال‌ها حمایت انحصاری از غرب کشور، اکنون گفتگوهای فشرده‌ای را با مقامات هر دو جبهه در طرابلس و بنغازی هدایت می‌کند.

• رایزنی‌های مصر: میزبانی قاهره از سران دو جناح و مذاکره برای تضمین ثبات مرزهای غربی
• رویکرد ترکیه: پیگیری سیاست «لیبی واحد» از طریق دیدارهای دیپلماتیک سطح بالا
• حمایت قطر: پشتیبانی از نقشه راه سازمان ملل متحد و ترغیب به برگزاری انتخابات سراسری

چالش‌های پیش رو و افق سیاسی کشور

اگرچه تصویب بودجه سراسری مشترک در سال ۲۰۲۶ نشانه‌ای مثبت از کاهش تنش‌های مالی میان طبرق و طرابلس محسوب می‌شود، اما فقدان سازوکار دموکراتیک برای مشارکت عموم شهروندان، انتقادهایی جدی را به این توافقات وارد کرده است.

حل نهایی بحران لیبی نیازمند گذار موفق از سهم‌خواهی‌های نظامی به سوی برگزاری انتخابات شفاف و استقرار یک نظام پارلمانی پاسخگو است؛ مسیری که تداوم آن به پایبندی بازیگران خارجی به حاکمیت ملی این کشور وابسته خواهد بود.