بحران در بازار جهانی انرژی؛ کمبود سوخت و جهش بی‌سابقه سود پالایشگاه‌ها

تحولات ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که بازار جهانی انرژی با چالش‌هایی عمیق‌تر از نوسان‌های مقطعی قیمت نفت خام روبه‌رو شده است. آنچه در وهله نخست به‌صورت شوک مقطعی عرضه به نظر می‌رسید، اکنون به تنگنایی ساختاری در زنجیره فرآوری و تامین فرآورده‌های نفتی در سراسر جهان بدل شده است.

تنگنای زنجیره پالایش و رکوردشکنی سود فرآورده‌ها

کاهش توان عملیاتی مجتمع‌های پالایشی، عرضه محصولاتی نظیر بنزین، سوخت هواپیما و نفت‌گاز را به‌شدت محدود ساخته است. شاخص سنجش سودآوری تبدیل نفت خام به گازوئیل با جهشی چشمگیر به ۱۰۲ دلار به ازای هر بشکه رسیده که نسبت به دوران پیش از تنش‌ها افزایشی نزدیک به سه‌برابر را نشان می‌دهد.

بازار با پیام‌های شفاف از کسری شدید عرضه فرآورده‌های نفتی سخن می‌گوید و صنعت پالایش در یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های تاریخی خود به سر می‌برد.

اختلال در سه کانون عمده پالایشی جهان

در حال حاضر سه قطب از چهار کانون کلیدی پالایش نفت در سراسر دنیا با محدودیت‌های شدید روبه‌رو هستند. آسیب‌های ناشی از درگیری‌های منطقه‌ای در خاورمیانه ارسال محموله‌ها را مختل کرده است و زیرساخت‌های پالایشی روسیه نیز آسیب‌های جدی دیده‌اند.

• خروج ۴۰ درصدی ظرفیت روسیه: این حجم معادل ۳ درصد از کل ظرفیت پالایشی جهان است و مسکو را وادار به توقف صادرات بنزین و گازوئیل تا ابتدای سال ۲۰۲۷ کرده است.
• مدیریت بازار داخلی توسط چین: پکن با محدودسازی فروش خارجی فرآورده‌ها، اولویت را به تامین تقاضای داخلی اختصاص داده است.
• تمرکز تولید در خلیج مکزیک: تاسیسات پالایشی مستقر در جنوب آمریکا برای پاسخ به تقاضای بالا با نهایت ظرفیت فعالیت می‌کنند.

پیامدهای تورمی جهش قیمت فرآورده‌های سوختی

افزایش بهای سوخت‌های تجاری فشار اقتصادی مضاعفی بر صنایع و مصرف‌کنندگان وارد کرده است. رشد ۴۸ درصدی نرخ گازوئیل هزینه‌های زنجیره حمل‌ونقل کالا و کشاورزی را بالا برده و بهای سوخت جت نیز با جهش ۷۰ درصدی همراه شده است.

چشم‌انداز تعادل در بازار جهانی انرژی

اگرچه تداوم این روند زمینه‌ساز کاهش مصرف سوخت در برخی بازارها شده، اما این تعدیل تقاضا تا رفع کامل گره‌های زنجیره توزیع کافی نخواهد بود. تا زمان حل نشدن اختلالات عرضه در کانون‌های اصلی فرآوری نفت، بازار جهانی انرژی همچنان در شرایط شکننده باقی می‌ماند و بازگشت ثبات نیازمند رفع بن‌بست‌های ژئوپلیتیکی و فعال‌سازی ظرفیت‌های تازه پالایشی است.