تشدید بحران جهانی غذا؛ جهش بهای غلات و بن‌بست در کشت زمستانه

تشدید تنش‌ها و نوسانات اقلیمی زنگ خطر یک بحران جهانی غذا را در آستانه فصل سرما به صدا درآورده است. تداوم حملات نظامی به تأسیسات زیربنایی بنادر دریای سیاه در کنار جهش چشمگیر هزینه‌های تولید کشاورزی، چشم‌انداز دسترسی به غلات پایه را در سراسر دنیا با مخاطره‌ای جدی مواجه کرده است.

تنگناهای ژئوپلیتیک و انسداد شریان‌های اصلی صادرات

منطقه دریای سیاه که کانون اصلی تأمین نان در جهان به شمار می‌رود، صحنه درگیری‌های مکرری بوده که مسیرهای ترانزیت را مسدود ساخته است. روسیه و اوکراین به تنهایی تأمین حدود یک‌چهارم از حجم صادرات غلات بین‌المللی را بر عهده دارند و در سال منتهی به ژوئن نزدیک به ۱۰۰ میلیون تن محصول صادر کردند، اما تداوم حملات به کشتی‌ها و انبارها هزینه بیمه دریایی را تا سطح غیرممکن افزایش داده است.

تلاش برای جایگزینی مسیرهای زمینی و رودخانه‌ای نیز با موانع اساسی روبرو شده است. کاهش شدید سطح آب در دانوب و راین و عملیات تعمیر خطوط ریلی شرق اروپا موجب شده تا جابه‌جایی بار با کندی پیش برود و هم‌زمان تنش‌ها در آبراه‌های حساس دیگر نظیر تنگه هرمز زنجیره تأمین نهاده‌ها را مختل سازد.

افزایش هزینه‌ها و تهدید مضاعف بر بحران جهانی غذا

کشاورزان بین‌المللی در ماه‌های اخیر با جهش کم‌سابقه قیمت سوخت دیزل، دستمزد کارگری و به‌ویژه کودهای شیمیایی مواجه شده‌اند. کمبود مواد اولیه شیمیایی سبب شده قیمت کود به سطحی ساختاری و پایدار برسد که توان مالی بهره‌برداران را به شدت کاهش می‌دهد.

افزایش هزینه‌های اولیه و کمبود نقدینگی سبب شده بسیاری از کشاورزان از کشت کامل اراضی خود در فصل زمستان صرف‌نظر کنند؛ موضوعی که پیامدهای آن در برداشت سال آینده نمایان خواهد شد.

کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند کاهش مصرف کود با هدف مدیریت هزینه‌ها، افت شدید بازدهی محصول در هر هکتار را در پی خواهد داشت. این مسئله در کنار تضعیف توان مالی مزارع، میزان عرضه ذرت و گندم را در مقیاس بین‌المللی به شکل چشمگیری پایین می‌آورد.

تلاقی شوک‌های آب‌وهوایی و مخاطرات اقلیمی

علاوه بر دشواری‌های مالی و نظامی، شرایط نامساعد جوی نیز فشار بر زنجیره تولید محصولات کشاورزی را دوچندان کرده است:

• موج گرمای شدید تابستان: کاهش منابع علوفه و تخریب مراتع که به کاهش دامداری‌ها منجر شده است.
• بارندگی‌های نابهنگام: اختلال در مراحل کاشت بهاره و افت کیفیت دانه‌های روغنی و غلات.
• پدیده اقلیمی ال‌نینو: افزایش بی‌ثباتی‌های جوی گسترده در نیمکره جنوبی و تهدید تولیدات آتی.

هم‌زمانی اختلالات ژئوپلیتیکی، بحران نقدینگی کشاورزان و نوسانات شدید آب‌وهوایی حاکی از آن است که تشدید بحران جهانی غذا در ماه‌های آینده نیازمند اتخاذ تدابیر فوری بین‌المللی برای مهار نوسانات قیمتی و تثبیت بازار غلات خواهد بود.