صنعت پرتاب‌های فضایی؛ از برخورد فالکون به ماه تا خیز چین در بازیابی موشک

صنعت پرتاب‌های فضایی در روزهای اخیر شاهد تحولات بنیادین و سریعی بوده است؛ رویدادهایی که از ایجاد دهانه‌ای تازه بر سطح ماه تا رقابت فشرده شرکت‌های خصوصی در بازیابی موشک‌ها و چالش‌های زنجیره تأمین جهانی را در بر می‌گیرد.

رویدادهای قمری و تسلط اسپیس‌ایکس بر مدار

تصاویر جدید مدارگرد شناسایی ماه متعلق به ناسا نشان می‌دهد که برخورد بقایای مرحله فوقانی موشک فالکون ۹ در نزدیکی دهانه اینشتین، گودالی با قطر تقریبی ۱۸ متر و عمق ۳ متر ایجاد کرده است. این موشک پس از انجام مأموریت فرودگر تجاری در سال ۲۰۲۵ در فضا سرگردان مانده بود. این رویداد فرصتی استثنایی برای محققان فراهم ساخت تا لایه‌های بکر و دست‌نخورده زیر سطحی ماه را تحلیل و دقت مدل‌های ره‌گیری اجرام فضایی را آزمایش کنند.

در همین حال، بازوی دیگر توسعه صنعت پرتاب‌های فضایی یعنی موشک استارشیپ نیز پس از فرود موفق در اقیانوس هند به صورت کاملاً سالم بازیابی شد. این بدنه فضایی از طریق یدک‌کش به جزیره کریسمس منتقل گردید تا کارشناسان بتوانند وضعیت سپر حرارتی آن را پس از بازگشت از مدار بررسی کنند؛ اقدامی که نقشی حیاتی در عملیاتی‌سازی کامل سامانه چندبارمصرف این غول فضایی خواهد داشت.

دگرگونی اقتصاد فضا و جهش چین در بازیابی راکت‌ها

پژوهش‌های اقتصادی جدید نشان می‌دهد که رویکرد استفاده مجدد از موشک‌ها ساختار هزینه‌ای مدار زمین را دگرگون کرده است. هم‌اکنون هزینه ارسال هر کیلوگرم محموله به فضا در ایالات متحده به ۳٬۲۲۵ دلار رسیده، در حالی که این رقم برای اروپا ۹٬۸۹۷ دلار، برای روسیه ۶٬۶۸۲ دلار و برای چین ۵٬۸۰۹ دلار برآورد می‌شود.

در سمت آسیا، شرکت فضایی لنداسپیس با فرود موفق مرحله نخست راکت ژوکوئه-۳ در صحرای گوبی، گام بلندی در فناوری بازیابی موشک برداشت. چین همچنین برای پرتاب فضاپیمای بلندپروازانه چانگ‌ای ۷ به وسیله موشک لانگ مارچ ۵ به سمت قطب جنوب ماه و دهانه شکلتون آماده می‌شود؛ منطقه‌ای راهبردی که منابع یخ آب را در خود جای داده است.

چالش‌ها و تحولات ساختاری در برنامه‌های موشکی بین‌المللی

در قاره سبز، آژانس فضایی اروپا برنامه توسعه مرحله سبک کربنی راکت آریان ۶ موسوم به «بلاک ۳» را به دلیل عدم حمایت اعضا متوقف کرد. از سوی دیگر، در ائتلاف پرتاب و ناوبری آمریکا (ULA)، مارک پلر به عنوان مدیرعامل جدید منصوب شد تا برنامه رفع نقص موشک ولکان و طراحی مجدد ساختار نازل بوسترهای آن را مدیریت کند.

در صحنه نبردهای بین‌المللی، اوکراین اعلام کرد که با موشک‌های کروز مرکز موشکی پروگرس در سامارا واقع در عمق خاک روسیه را هدف قرار داده است؛ تأسیساتی راهبردی که موشک‌های خانواده سایوز-۲ و ماهواره‌های نظامی در آن مونتاژ می‌شوند. هم‌زمان، پرتاب آزمایشی نمونه‌های اولیه راکت در تایوان و شرکت کره‌ای اینواسپیس در برزیل به دلیل انحراف از مسیر پروازی با شکست روبه‌رو شد و سامانه‌های خودتخریبی آن‌ها فعال گردید.

تحولات کنونی نشان می‌دهد که صنعت پرتاب‌های فضایی وارد مرحله‌ای حساس از گذار به سامانه‌های تماماً چندبارمصرف و رقابت ژئوپلیتیکی فشرده برای تسخیر پایگاه‌های قمری شده است.