موانع پیچیده در اجرای تهدید اقتصادی ترامپ علیه ایران

تهدید اقتصادی ترامپ علیه ایران با هدف مسدودسازی تمامی مجاری صادرات نفت و مبادلات مالی اعلام شده است، اما کارشناسان اجرای عملی آن را با موانع ساختاری پیچیده‌ای روبه‌رو می‌دانند.

ابعاد و ابزارهای تهدید اقتصادی ترامپ علیه ایران

کاخ سفید با بهره‌گیری از اختیارات دفتر کنترل دارایی‌های خارجی، فشارها را بر شبکه کشتیرانی، بیمه و شرکت‌های واسطه افزایش داده است. اعمال تحریم‌های ثانویه ابزار اصلی این سیاست محسوب می‌شود تا نهادهای خارجی میان معامله با تهران یا قطع دسترسی به بازار مالی آمریکا دست به انتخاب بزنند.

با وجود تلاش‌های گسترده برای وضع تعرفه‌های تنبیهی، هزینه‌های حقوقی و اقتصادی چنین تصمیماتی بسیار فراتر از توقیف مقطعی نفتکش‌ها برآورد می‌شود.

تحریم‌های یکجانبه هزینه‌های مبادلاتی را افزایش می‌دهند، اما ناتوان از توقف کامل جریان تجارت هستند.

چین؛ سنگ بنای بی‌اثرسازی تحریم‌های نفتی

بزرگ‌ترین خریدار انرژی ایران، چین است که روزانه به‌طور میانگین ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت از مسیر دریا تحویل می‌گیرد. بخش عمده این محموله‌ها به پالایشگاه‌های مستقل موسوم به «تی‌پات» منتقل شده و مبادلات مالی آن‌ها بر پایه ارز یوان و مستقل از دلار انجام می‌پذیرد.

هرگونه اقدام تلافی‌جویانه واشنگتن علیه نظام بانکی پکن، خطر رویارویی تجاری بزرگ و توقف صادرات عناصر معدنی حیاتی به صنایع پیشرفته غربی را به همراه دارد.

وابستگی‌های منطقه‌ای و شبکه مالی جایگزین

بخش قابل توجهی از خطوط مبادلاتی ایران با همسایگانی شکل گرفته است که نیازهای اساسی آن‌ها به انرژی گره خورده است. عراق سالانه رقمی نزدیک به ۵ میلیارد دلار گاز برای تأمین برق نیروگاه‌های خود از ایران وارد می‌کند و ترکیه نیز بخش عمده گاز مصرفی خود را از این مبدأ پوشش می‌دهد.

• گردش مالی غیررسمی: جابه‌جایی نزدیک به ۹ میلیارد دلار از طریق مجاری سایه در سال‌های اخیر
• تسویه چندارزی: کاهش نیاز مستقیم به دلار از طریق ابزارهای مبادلاتی منطقه‌ای
• وابستگی انرژی: پیوند حیاتی زیرساخت‌های برقی و گازی همسایگان با منابع ایرانی

بررسی این شرایط نشان می‌دهد که تشدید فشارهای تحریمی بیش از آنکه به قطع تبادلات بیانجامد، به افزایش هزینه‌های خود واشنگتن و شرکای بین‌المللی آن منجر خواهد شد.