آیین تدفین در مصر باستان؛ کشف رازهای تحول آرامگاه‌های کهن تبس

یافته‌های باستان‌شناسی جدید در گورستان تبس، ابعاد ناشناخته‌ای از تحول آیین تدفین در مصر باستان را در بازه‌ای چندصدساله آشکار کرده است.

بازخوانی تاریخ در مقبره شماره ۲۰۹ تبس

گورستان باستانی تبس با در بر داشتن صدها آرامگاه، سندی زنده از تطور رسوم مذهبی و خاکسپاری مصریان است. کاوش‌های باستان‌شناسان در مقبره شماره ۲۰۹ نشان می‌دهد که استفاده از این مکان‌ها در طول سده‌ها ماهیتی پویا و دگرگون‌شونده داشته است.

این مقبره که در آغاز متعلق به یکی از صاحب‌منصبان نوبیایی به نام «نیسِمرو» بود، از دوران دودمان بیست‌وپنجم (۷۵۴ تا ۶۵۶ پیش از میلاد) تا عصر بطلمیوسی (۳۰۵ تا ۳۰ پیش از میلاد) پیوسته میزبان درگذشتگان بوده است. وقوع سیلاب‌های متوالی و جریان رسوبات، پیچیدگی لایه‌های تاریخی این آرامگاه را دوچندان کرده است.

تغییر تدریجی آیین تدفین در مصر باستان

پژوهشگران با تمرکز بر بخشی سالم موسوم به اتاقک جانبی شماره ۳، ساختار لایه‌بندی و موقعیت اجساد را بررسی کردند. شواهد به دست آمده، گذار از تدفین‌های اشرافی و مجزا به سوی خاکسپاری‌های متراکم و جمعی را به تصویر می‌کشد.

• دوره نخستین: تدفین انفرادی پیکرها در تابوت‌های چوبی مجلل به همراه حرزها، مهره‌ها و ظروف ارزشمند با دست‌های کشیده.
• دوره متاخر: قرار دادن اجساد با دست‌های جمع‌شده و بدون تابوت، به شکل متراکم و حتی چینش عمودی روی تدفین‌های قبلی.

بر خلاف تصورات پیشین، تدفین‌های متاخر بدون نظم نبوده‌اند، بلکه هر خاکسپاری بر پایه سازمان‌دهی فضایی پیکرهای پیشین انجام می‌گرفت. در این بازه، آیین تدفین در مصر باستان بیش از تجملات ظاهری تابوت، بر مومیایی‌سازی دقیق و حفظ کالبد متمرکز شده بود.

آثار حرارت شدید و کشف بقایای حیوانی

در میان آثار کشف‌شده در این بخش، بقایای دست‌کم ۲۰ انسان و همچنین یک سگ مومیایی‌شده شناسایی شد. داده‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهد بخش‌هایی از این مقبره در گذشته دچار حرارت شدیدی تا حدود ۵۵۰ درجه سانتی‌گراد شده که به سوختگی استخوان‌های چند فرد انجامیده است.

این پژوهش ثابت می‌کند آرامگاه‌های کهن مصری سازه‌هایی ایستا نبوده‌اند، بلکه همگام با تحولات اجتماعی و باورهای مرتبط با آیین تدفین در مصر باستان، بازآفرینی شده‌اند.