توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران؛ ناگفته‌های بومی‌سازی صنعت پاک از زبان وزیر پیشین نیرو

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران پیشینه‌ای غنی دارد که از فناوری کهن آسبادهای شرقی آغاز شده و در دهه‌های اخیر با رویکردی علمی به صنعتی استراتژیک برای تضمین امنیت انرژی کشور تبدیل شده است.

پایه‌های دانشگاهی و نخستین گام‌های فناورانه

حرکت به سمت بهره‌گیری از منابع پاک پیش از انقلاب با راه‌اندازی نخستین زیرساخت‌های آزمایشگاهی سلول‌های فتوولتائیک در دانشگاه صنعتی شریف کلید خورد. تجهیزات ابتدایی رشد کریستال و تولید ویفر که توسط استادان پیشگام خریداری شده بود، پس از انقلاب به پژوهشگاه مواد و انرژی انتقال یافت.

هم‌زمان با این اقدامات، پژوهشگران دانشگاهی با طراحی سازه‌های نوآورانه مانند ساختمان انرژی صفر، امکان تأمین کامل برق بدون اتکا به شبکه سراسری و سوخت‌های فسیلی را به نمایش گذاشتند.

شکل‌گیری ساختار نهادی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران

با ورود مدیریت جدید به صنعت برق در اوایل دهه هفتاد، ایجاد تشکیلات منسجم برای گسترش این بخش ضروری شناخته شد. در همین راستا، چهار ساختار تخصصی مدیریتی شامل دفاتر برنامه‌ریزی، انرژی‌های نو، بهینه‌سازی مصرف و مرکز اطلاعات راه‌اندازی گردید.

هدف بنیادین این تحولات ساختاری، ایجاد بستری علمی برای آموزش متخصصان و ورود رسمی ظرفیت‌های پاک به سبد برق کشور بود که با ترجمه اسناد معتبر بین‌المللی همراه شد.

بومی‌سازی دانش فنی نیروگاه‌های بادی و خورشیدی

سیاست‌گذاران برای آزمودن توان مهندسی داخلی، مجموعه‌ای از طرح‌های پایلوت را با همکاری دانشگاه‌ها و صنعتگران توانمند به اجرا گذاشتند:

• نیروگاه حرارتی خورشیدی سهموی: طراحی و ساخت نخستین نمونه بومی از نوع پارابولیک با همکاری متخصصان دانشگاه شیراز.
• توربین بادی ۶۰۰ کیلوواتی: ساخت تجهیزات و بهره‌برداری موفق از نخستین سامانه استاندارد باد در منطقه هرزویل منجیل.
• فناوری‌های مکمل: آغاز پژوهش‌های میدانی در زمینه‌های زمین‌گرمایی، فتوولتائیک و تولید برق از زیست‌توده.

هدف اولیه این طرح‌ها صرفاً احداث تأسیسات تجاری بزرگ نبود، بلکه تثبیت دانش فنی و آماده‌سازی زنجیره ساخت داخل برای اقتصادی شدن این فناوری‌ها در آینده مدنظر قرار داشت.

افق پیش روی صنعت برق پاک

مسیر طی‌شده در سه دهه گذشته نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری زودهنگام روی فناوری‌های نوین، زیربنای جهش فعلی ظرفیت‌های تجدیدپذیر کشور را فراهم کرده است. تداوم بومی‌سازی تجهیزات نقش موثری در پایداری شبکه برق و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی خواهد داشت.