خشک شدن تالاب‌ها و خطر بروز کانون‌های تازه ریزگرد در تهران

خشک شدن تالاب‌ها پایتخت و مناطق پیرامونی آن را با تهدید جدی شکل‌گیری کانون‌های ریزگرد مواجه کرده و حفظ این پهنه‌های آبی نیازمند بازنگری فوری در تخصیص حقابه‌های زیست‌محیطی است.

پیامدهای زیست‌محیطی خشک شدن تالاب‌ها در فلات ایران

تالاب‌ها به عنوان شریان‌های حیاتی در تثبیت تعادل بوم‌شناختی، وظایف چندگانه‌ای نظیر مهار سیلاب‌های مخرب، غنی‌سازی سفره‌های آب زیرزمینی و تلطیف اقلیم بر عهده دارند. این زیست‌بوم‌های طبیعی رسوباتی انباشته از ترکیبات ارزشمند زمین‌شناختی دارند که در کشاورزی و برخی صنایع کاربردی هستند.

در صورت تداوم روند خشک شدن تالاب‌ها، پوشش گیاهی پیرامون آن‌ها نابود شده و بستر خشکیده این منابع آبی به کانون‌های فعال تولید و پراکنش گردوغبار در مناطق مسکونی تبدیل می‌شود.

بحران آب و خطر نابودی تالاب بندعلیخان

در استان تهران، اولویت‌بخشی به ذخیره‌سازی آب پشت سدهای مخزنی نظیر حوزه‌های کرج و جاجرود برای مصارف شرب، موجب قطع یا افت چشمگیر حقابه طبیعی تالاب‌ها شده است. این رخداد، تالاب بندعلیخان را در آستانه خشکی کامل قرار داده است.

تمرکز یک‌جانبه بر تأمین آب شرب بدون در نظر گرفتن سهم زیست‌محیطی رودخانه‌ها، پایداری بوم‌سازگان منطقه را با مخاطرات جبران‌ناپذیر روبرو می‌سازد.

چالش‌های بازیابی پهنه‌های آبی آسیب‌دیده

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد از ۲۳۰۰ تالاب ثبت‌شده در جهان با وسعت تقریبی ۲۵۰ میلیون هکتار، افزون بر ۳۵ درصد در سراشیبی زوال قرار دارند. ایران نیز با دارا بودن بیش از ۱۵۴ تالاب بااهمیت بین‌المللی، با این بحران دست‌به‌گریبان است.

• هزینه بالای احیا: فرآیند باززنده‌سازی پهنه‌های آبی خشک‌شده ممکن است چندین دهه به طول بینجامد.
• پیشگیری به‌جای درمان: حفظ پایداری تالاب‌های دایر از نظر اقتصادی و فنی بسیار امکان‌پذیرتر از احیای مجدد آنهاست.

مدیریت یکپارچه منابع آب، رعایت دقیق حقابه بوم‌شناختی و تلفیق نیازهای شهری با حفاظت از منابع طبیعی، راهکار بنیادین برای جلوگیری از تبدیل تالاب‌ها به بیابان‌های غبارخیز به شمار می‌رود.