طرح خانه ریز؛ چالش‌های فروش متری و پیامدهای آن برای متقاضیان واقعی مسکن

طرح خانه ریز و شیوه جدید عرضه متری واحدهای ساختمانی، اگرچه در ظاهر با هدف تسهیل دسترسی اقشار کم‌درآمد طراحی شده، اما در عمل به بستری برای سرمایه‌گذاری مالی و سفته‌بازی بدل شده است.

ابعاد اقتصادی و چالش‌های طرح خانه ریز

بررسی آمارهای رسمی بیانگر فشار سنگین هزینه‌های معیشتی بر خانوارهای کارگری است؛ به‌طوری‌که سهم هزینه‌های مسکن در سبد مصرفی خانوارهای شهری به ۶۰ تا ۷۰ درصد رسیده است. در شرایطی که حداقل دستمزد ماهانه کارگران کمتر از ۲۵ میلیون تومان برآورد می‌شود، هزینه هر مترمربع واحد مسکونی در برخی پروژه‌ها به بیش از ۲۱۱ میلیون تومان می‌رسد.

این شکاف عمیق نشان می‌دهد خرید حتی ۱۰ مترمربع از یک واحد مسکونی نیازمند پس‌انداز کامل حقوق نزدیک به هشت سال یک خانوار کارگری است. از این رو، کاهش متراژ قابل معامله لزوماً به ارتقای استطاعت‌پذیری واقعی برای تملک سرپناه منجر نمی‌شود.

پیامدهای سرمایه‌گذاری خرد و ریسک‌های ساختاری

کارشناسان اقتصادی معتقدند مشارکت در قالب طرح خانه ریز بیشتر ماهیت سرمایه‌گذاری مالی دارد تا پاسخ به نیاز مصرفی سرپناه. خریدار با تملک چند سانتی‌متر، مالک قطعی یک آپارتمان نخواهد شد و صرفاً در نوسانات مالی پروژه سهیم می‌شود.

انتقال ریسک نوسان قیمت مصالح ساختمانی و تاخیرهای اجرایی به سرمایه‌گذاران خرد، بدون تضمین خانه‌دار شدن، از مهم‌ترین ابهامات این شیوه عرضه است.

• عدم تضمین سکونت: دارنده سهم‌های خرد به کلید واحد دسترسی ندارد.
• پتانسیل سفته‌بازی: احتمال ورود دلالان و نوسان‌گیری کوتاه‌مدت در بازار ثانویه وجود دارد.
• ضرورت نظارت دقیق: لزوم پایش شفاف فرایندها برای پیشگیری از تصاحب بازار توسط سرمایه‌گذاران حرفه‌ای.

راهکارهای تقویت مسکن اجتماعی

کارشناسان حوزه اقتصاد بر این باورند که مهار بحران سرپناه نیازمند سیاست‌گذاری اجتماعی پایدار و پرهیز از کالایی‌سازی مفرط مسکن است. توسعه الگوهای استیجاری حمایتی، تقویت تعاونی‌های کارگری و اعمال مالیات‌های بازدارنده بر خانه‌های خالی از جمله راهکارهای اساسی برای بازگرداندن ثبات به بازار به شمار می‌روند.

در نهایت، حل چالش مسکن نیازمند افزایش تولید هدفمند و شفافیت در ساخت‌وساز است تا این نیاز پایه از دسترس متقاضیان واقعی خارج نشود.