ریشه‌های ساختاری بحران بنزین در ایران و چالش‌های صنعت خودرو

بحران بنزین در ایران حاصل پیوند ناگسستنی سیاست‌های نامتوازن انرژی و صنعت خودروسازی ناکارآمد است؛ وضعیتی که بیش از الگوی رفتار شهروندان، ریشه در تصمیمات ساختاری دارد.

فناوری قدیمی خودروسازی؛ عامل کلیدی ناترازی سوخت

در هنگام تشدید فاصله میان تولید و تقاضای سوخت، رویکرد متداول معطوف به هشدار به مصرف‌کنندگان می‌شود. با این حال، ارزیابی فنی نشان می‌دهد ناوگان خودروهای تولید داخل به سبب تکیه بر سازوکارهای فنی چند دهه قبل، مصرف سوخت نامتعارفی دارند.

میانگین مصرف اتومبیل‌های ساخت داخل به ۱۰ تا ۱۲ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر می‌رسد، در شرایطی که شاخص‌های معتبر بین‌المللی رقمی حدود ۴ تا ۵ لیتر را ثبت می‌کنند. استمرار تولید پیشرانه‌های کم‌بازده و قدیمی، مصرف سوخت را فراتر از حد استاندارد نگاه داشته است.

تناقض در سیاست‌های قیمتی و تعرفه واردات خودرو

رویکرد اقتصادی کنونی با یک دوگانگی جدی مواجه است. خریدار در بازار کشور، بهای گزافی را بابت حقوق گمرکی و عوارض وسایل نقلیه جدید می‌پردازد که در واقع نوعی پیش‌پرداخت سوبسید سوخت محسوب می‌شود.

طرح پیشنهادهایی مبنی بر عرضه سوخت بر مبنای نرخ فوب خلیج‌فارس، بدون کاهش بنیادین عوارض واردات خودروهای کم‌مصرف، فشار مضاعفی را متوجه شهروندان خواهد کرد.

موانع گسترش خودروهای برقی و سرنوشت سوخت‌های جایگزین

توسعه وسایل نقلیه هیبریدی و برقی در غیاب مشوق‌های کارآمد و تعرفه‌های صفر، توفیق چندانی نیافته و این محصولات به رده کالاهای لوکس رانده شده‌اند. از سوی دیگر، پروژه ناوگان گازسوز نیز به دلیل استهلاک بالا، فقدان تنوع تولید و افزایش قیمت تمام‌شده به حاشیه رفته است.

توزیع نامتوازن سوبسید انرژی نیز بر پیچیدگی وضعیت افزوده است؛ از میان ۲۷ میلیون خانوار، حدود نیمی فاقد هرگونه وسیله نقلیه شخصی هستند، اما با هرگونه نوسان قیمتی حامل‌های انرژی، بیشترین اثرات تورمی را متحمل می‌شوند.

ضرورت هم‌راستاسازی سیاست‌های انرژی و بازار خودرو

حل پایدار بحران بنزین در ایران در گرو بازنگری هم‌زمان در قوانین واردات، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و ارتقای استاندارد تولیدات داخلی است؛ چرا که مهار مصرف بدون دسترسی به ابزارهای فناورانه نوین امکان‌پذیر نخواهد بود.