بحران در بازار جهانی مس؛ رقابت قدرت‌ها بر سر فلز راهبردی عصر هوش مصنوعی

جهش چشمگیر تقاضا برای توسعه مراکز داده هوش مصنوعی، خودروهای برقی و زیرساخت‌های انرژی پاک، بازار جهانی مس را در آستانه یک تحول بنیادین و تنش شدید ساختاری میان عرضه و تقاضا قرار داده است.

چالش‌های ساختاری و ناتوانی در افزایش سریع عرضه

فلز سرخ به دلیل رسانایی الکتریکی و حرارتی کم‌نظیر، عنصری غیرقابل‌جایگزین در تحول دیجیتال و گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر به شمار می‌رود. با این حال، روند توسعه ظرفیت‌های جدید استخراج به‌شدت کند و هزینه‌بر است؛ به‌گونه‌ای که احداث یک مجتمع معدنی نوین به بیش از ۱۵ سال زمان و سرمایه‌گذاری بین ۳۰ تا ۴۰ هزار دلار به ازای هر تن ظرفیت سالانه نیاز دارد.

آژانس بین‌المللی انرژی برآورد می‌کند که ادامه روند فعلی، عرضه مس را تا سال ۲۰۳۵ با کسری ۲۵ درصدی در برابر تقاضا مواجه خواهد ساخت. چنین شکافی می‌تواند تعادل صنایع فناورانه و برنامه‌های توسعه پایدار را در سراسر جهان به چالش بکشد.

محدودیت‌های فنی در شیلی و خیزش تولیدکنندگان آفریقایی

شیلی با در اختیار داشتن نزدیک به ۱۸ درصد ذخایر شناخته‌شده دنیا، همچنان بزرگ‌ترین عرضه‌کننده مس است؛ اما افت متوالی عیار سنگ معدن در سایت‌های کلیدی مانند اسکوندیدا و پامپا نورته، توان توسعه تولید را محدود کرده است. استخراج از لایه‌های عمیق‌تر، هزینه‌های عملیاتی و مصرف آب و انرژی را به‌شدت بالا برده است.

کاهش عیار مس در کانسنگ‌های معدنی بدین معناست که شرکت‌ها برای دستیابی به حجم مشخصی از فلز نهایی، نیازمند فرآوری چندین برابری باطله‌ها و سنگ‌های معدنی هستند.

در نقطه مقابل، کشورهای آفریقایی نظیر جمهوری دموکراتیک کنگو و زامبیا با سرعت در حال پر کردن این خلاء هستند:

• جمهوری دموکراتیک کنگو: با رشد ۱۰ درصدی تولید سالانه، توانسته است جایگاه دومین تولیدکننده بزرگ جهان را تصاحب کند؛ هرچند با چالش‌های زیرساختی و ناپایداری برق دست‌وپنجه نرم می‌کند.
• زامبیا: در تلاش برای سه‌برابر کردن تولید سالانه و رساندن آن به ۳ میلیون تن، با جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و رفع ناترازی شبکه برق است.
• کریدور ریلی لوبیتو: پروژه‌ای راهبردی با حمایت بین‌المللی برای اتصال معادن مرکز آفریقا به اقیانوس اطلس و تسریع ترانزیت محموله‌ها.

رقابت راهبردی قدرت‌ها بر سر زنجیره تأمین فلز سرخ

کمیابی منابع استخراج آسان، مس را از یک کامودیتی صنعتی به یک دارایی ژئوپلیتیکی تعیین‌کننده بدل کرده است. در حالی که شرکت‌های چینی بخش گسترده‌ای از سهام معادن آفریقا را تحت کنترل دارند، ایالات متحده نیز با امضای توافق‌های راهبردی و تضمین وام‌های توسعه‌ای، درصدد تأمین جریان پایدار مس برای صنایع بومی خود برآمده است.

در افق پیش‌رو، برتری در بازار جهانی مس صرفاً به دارا بودن معادن گسترده محدود نمی‌شود، بلکه به قابلیت کشورها در ایجاد شبکه لجستیک مطمئن، زیرساخت انرژی کارآمد و سرعت در عرضه پایدار به بازار وابسته خواهد بود.